Մհեր ՄկրտչյանԲոլոր ժամանակներում թանգարանների համար առաջնային խնդիր է եղել ու շարունակում է մնալ այցելությունների աճ ապահովելը։ Այս տեսանկյունից էական է այն, թե որքանով է զարգացած տվյալ տարածաշրջանի զբոսաշրջությունը։ Հայաստանի միայն մարզերում վեց տասնյակից ավելի թանգարաններ ու տուն—թանգարններ կան, որոնք տուրիստական երթուղիներից դուրս են մնացել տարբեր պատճառներով։ 
Խնդրի արմատները գտնելու համար մեր թղթակիցը հանդիպում էր ունեցել այս ոլորտի մի քանի գերատեսչությունների ղեկավարների հետ։
ՀՀ տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարության զբոսաշրջության պետական կոմիտեի նախագահ Զարմինե Զեյթունցյանը գտնում է, որ այստեղ մեծ դերակատարում ունեն հատկապես տուր—օպերատորները, քանի որ նրանք են ուղղորդում օտարերկրացուն այցելելու այս կամ այն մշակութային օջախ. «Թանգարանն էլ իր հերթին անելիք ունի, նա պետք է մտածի՝ ինչպիսի՞ ներքին ռազմավարություն մշակի, որպեսզի գրավի այցելուին։ Օրինակ՝ հետաքրքիր կլինի եթե կազմակերպեն գրական երեկոներ ու համերգներ։ Օտարերկրացուն կհետաքրքրեն ազգագրական բնույթի ներկայացումներ…»։ Այսօրինակ կարծիք հայտնեց նաեւ Հայաստանի ներգնա տուր—օպերատորների միության նախագահ Կարինե Դավոյանը. «Լավ կլինի, եթե թանգարանները տուրիստական կազմակերպություններին ներկայացնեն ամբողջ տարվա իրենց միջոցառումների ցանկը, որը կներառի ազգային բնույթի արարողություններ»։ Ստացվում է, որ մեկը մյուսի հետ մշտապես պետք է համագործակցի ու երկկողմանի աշխատանք տանեն։ 
«ՀՀ»—ի նախորդ հրապարակման մեջ Պարույր Սեւակի տուն—թանգարանը ներկայացնելիս տեսանք, որ զարգացման բոլոր նախադրյալներն առկա են, մնում է միայն աշխատել ու մշակութային կոլորիտ ստեղծել։ Տեսնենք՝ ի՞նչ է ակնկալում, եւ ի՞նչ կարող է առաջարկել արհեստների ու արվեստների քաղաք Գյումրին։

Շիրակ աշխարհի «գանձարանը»
Ինչպես ասում են տեղացիները՝ զբոսաշրջության «ղայդին» քաղաք է Գյումրին։ 
Հնամենի ճարտարապետական կառույցներ, եկեղեցիներ, հուշակոթողներ, թանգարաններ ու այգի—պուրակներ։ Այստեղ եկած ոչ մի այցելուի անտարբեր չեն թողնի հատկապես Վարպետաց փողոցի շինությունները, որոնք ներկայացնում են հին գյումրեցու կենցաղավարությունը, ազգային մշակույթն ու ավանդական ժողովրդական տների պատկերը։ 
Այստեղ են գտնվում Ավետիք Իսահակյանի տուն—թանգարանն ու Հովհաննես Շիրազի հուշատուն–թանգարանը։ Ուստի, պատահական չի ընտրվել նաեւ թատրոնի ու կինոյի ճանաչված դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Ֆրունզիկ (Մհեր) Մկրտչյանի անունով հուշատունը հենց այս փողոցում ստեղծելու գաղափարը։ Շենքը պատմաճարտարապետական արժեք ներկայացնող 19—րդ դարի կառույց է, որը ոչ մի կապ չի ունեցել Մկրտչյան ընտանիքի հետ։ 1970—ական թվականներին կառուցը հայտնի է եղել որպես «Ուստա Կարո» անունով խաշարան, իսկ մինչ այդ, այստեղ բնակություն են հաստատել ժամանակի պատվարժան ընտանիքները։

Կյանքը՝ որպես ներկապնակ
Թանգարանի հիմնարկեքը կատարվեց 2004թ., սակայն պաշտոնական բացումը տեղի ունեցավ 2006թ. դեկտեմբերի 20—ին՝ Գյումրու քաղաքապետարանի նախաձեռնությամբ։ 
Թանգարանի տնօրեն Շողիկ Մելքոնյանը «ՀՀ»—ի թղթակցի հետ զրույցում նշեց, որ նախկինում մեկ—երկու տուր—օպերատորների հետ ժամանակ առ ժամանակ համագործակցել են։ Դա եղել է այն ժամանակ, երբ քաղաքապետարանի ենթակայության տակ գտնվող բոլոր թանգարանները, այդ թվում՝ Մհեր Մկրտչյանի թանգարանը, անվճար հիմունքներով են գործել։ Հուլիսի 1—ից, ավագանու որոշմամբ, բոլոր թանգարաններում 300 դրամ մուտքավճար է սահմանվել։ «Այս փաստը տուր—օպերատորների մեջ մի տեսակ խուճապ առաջացրեց։ Նախկինում հետաքրքրված էին, տուրիստներ էին բերում, հիմա չկան։ Անվճար այցելությունների ժամանակ, ճիշտ է, թանգարանը շահույթ չէր ունենում, բայց գոնե ճանաչողության առումով թափ էր առնում»,— ասում է նա։ Զբոսաշրջության սեզոնին այցելուների պակաս չեն ունենում։ Գալիս են Հայաստանի տարբեր մարզերից, Ռուսաստանից ու այլ երկրներից։ Գիտեն՝ այցելուն ինչ ուզում։ Գրավում են նրանց՝ ներկայացնելով մեծ դերասանի ինչպես արեւոտ կողմը, այնպես էլ վարագույրի հետեւում մնացած ցավն ու տառապանքը. «Նրանք հիմնականում անհատ զբոսաշրջիկներ են, որոնց հետաքրքրությունն այնքան մեծ է, որ տարվա մեջ նույնիսկ մի քանի անգամ են այցելում։ Երկու էքսկուրսավար ունենք՝ հայերեն եւ ռուսերեն լեզվի իմացությամբ։ Եթե անգլերեն է պետք լինում՝ նախապես կանչում ենք»,—ասում է թանգարանի տնօրենը։ Նրա խոսքերով՝ այցելուների հոսքը էապես նվազում է հիմնականում ձմռանը. «Հավանաբար, ցուրտն ու անանցանելի ճանապարհներն են պատճառը։ Խիստ ձմռանը թանգարանը դժվարանում է գործել։ Ջեռուցման համար հատկացված գումարն է սահմանափակ։ Կան բացեր, որոնք լրացնել է պետք»։ 
Բարերարներ են փնտրում։ Թանգարանին անհրաժեշտ են ժամանակակից լուծումներ։ Կայք—էջն արդեն ունեն։ Ուզում են նաեւ 3D տարբերակն ունենալ։

Ե՛վ լաց, ե՛ւ ժպիտ աչքերում
Ուրախ—տխուր մարդը. տարիներ անց այսպես պիտի անվանեին կինեմատոգրաֆիայի կենսագրության մեջ մտած դերասանին։ Աչքերի մեջ պահած ողբերգական կյանքի ցավն ու տառապանքը՝ Ֆրունզիկը կերտեց թատերական եւ կինո այնպիսի հումորային ու դրամատիկ կերպարներ, ինչպիսիք էին՝ Հ. Պարոնյանի Պաղտասար աղբարը, Շեքսպիրի «Ռոմեո եւ Ջուլիետի» Մերկուցիոն, «Հին օրերի երգը» ֆիլմի փոստատար Նիկոլը, Գառնիկը՝ «Խոշոր շահումից» եւ ուրիշներ։ 
Դերասանական հաղթարշավը սկսեց Գյումրիի տեքստիլ կոմբինատի թատերական խմբի ներկայացումներով՝ խաղալով մեծ ու փոքր բազմաթիվ դերեր։ 1945—1946թթ. Մռավյանի անվան թատրոնին կից ստուդիան ավարտելուց հետո ընդգրկվեց թատրոնի հիմնական խմբի կազմում։ Երեք տասնյակից ավելի հաջողված դերեր ունենալուց հետո, 1954թ. Սունդուկյանի անվան դրամատիկական թատրոն եկավ՝ Շիրվանզադեի «Նամուս»–ի բրուտագործ Հայրապետին մարմնավորելու։ Մայր թատրոնի բեմում մնաց մինչեւ 1978թ.՝ անձնավորելով 20—ից ավելի կերպարներ։ Հայրը՝ Մուշեղը, դեմ էր որդու դերասանի մասնագիտությանը։ Երազում էր, որ մի օր Ֆրունզը հայտնի գեղանկարիչ պիտի դառնա։ «…Ինչպե՞ս բացատրեմ, որ իմ հայրը, ով երբեք որեւէ թանգարանում չի եղել, չի տեսել մեծ վարպետների նկարների անգամ կրկնօրինակը, երազում էր որ ես նկարիչ դառնամ։ …Գալիս էր տուն, հանձնարարություն տալիս, ես էլ արագ—արագ կատարում էի ու շտապում թատրոն, ուր սպասում էին իմ դերերը, որոնց ես համարում էի իմ հարազատները։ Նրանց մեջ ես ջանում էի այնպիսի կերպարներ ստեղծել, որոնք կկարողանային ինչ—որ ձեւով ժողովրդիս մեջ բարություն ու սեր ներշնչել»։ Մկրտչյան ընտանիքի ներսում կատարվող տարաձայնություններն ու հուշերը մի օր էկրան բարձրացան Ալբերտ Մկրտչյանի «Մեր մանկության տանգոն» ինքնակենսագրական ֆիլմում։ «Գեդինը մդնիս Արմեն տղա… Հերդ քեզի բերել է, օր էրթաս բեմի վրա կապիկություններ էնե՞ս։ Այ տղա թո՛ղ էդ դերասանությունը, մի՛ էրա, մի՛ էրա»,–որդու հետ զրույցի ժամանակ նախատինքի խոսքեր էր ասում Ռուբենը, ով ֆիլմում Ֆրունզի հոր՝ Մուշեղի կերպարն էր մարմնավորում։ Հետագայում, իհարկե, Ֆրունզին հաջողվեց իր դերասանական տաղանդով նվաճել հոր սիրտը. «Տեքստիլ կոմբինատի թատերական ներկայացումներից մեկը գաղտնի դիտել էր։ Եկա տուն, մտածեցի՝ էլի մի ապտակ կհասցնի։ Բայց, ի զարմանս ինձ, մեղմ շշնջաց.. «Կթողնի՞ս էսօր մեծ դերասանի ոդների տագը պառգիմ»։
Թանգարանի ցուցասրահներում ներկայացված անձնական իրերը, լուսանկարներն ու բեմական հագուստները ամբողջական պատկերացում են տալիս Ֆրունզիկ Մկրտչյանի անձնական կյանքի ու արտիստական ուղու մասին։ Մահճակալը, ռադիոն, ֆոտոխցիկը, գրամեքենան, հեռախոսը, մայրիկի կարի մեքենան… Մկրտչյան ընտանիքի կենցաղավարությանը պատկանող ցուցանմուշների հիմնական մասը թանգարանին նվիրաբերեց Ֆրունզիկի թոռնուհին՝ Իռեն Տերտերյանը։ Այս մասի հուշային ցուցանմուշներից խորհրդանշական են հատկապես փղերը, դրոշներն ու բանալիների հավաքածուն։ 
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին պատմող «Զինվորն ու փիղը» ֆիլմում, որտեղ Ֆրունզիկը զինվորի դերն էր մարմնավորում, կոչ էր անում վերջ տալ պատերազմներին՝ նշելով, որ մարդկությանը պետք են փղեր, ոչ թե պատերազմներ։ Հավանաբար այստեղից է, որ հաճախ իրեն համեմատում էր փղի հետ, որն ըստ նրա՝ կնճիթով տիեզերքից վերցնում է երջանկությունը եւ շատրվանի նման սփռում մարդկանց վրա։ Պատմում են, որ ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ Մայա փղի կողքին կանգնելիս հումորով ասում էր. «Վերջապես կա մի քիթ, որի կողքին ես չեմ ամաչում»։ Նա իր քիթը սիրում էր այնպես, ասես այն իր փիլիսոփայական երկրորդ «ես»—ն էր. «Դեռ մանկուց ինձ ավելի անհանգստացրել է ոչ թե այն, թե ինչու է իմ քիթը այդքան մեծ, այլ այն, թե ինչու են ուրիշների քթերն այդքան փոքր»։ Քթի թեմայով արված հետաքրքիր ծաղրանկար մի օր Ֆրունզին նվիրեց Վարդան Աճեմյանը, որն այժմ ցուցադրվում է թանգարանի առաջին հարկի կինոդիումների սրահում։ 
Բանալիներ էր հավաքում։ Ուր գնում՝ առնվազն մեկ բանալիով էր վերադառնում, ասում էր, մի օր այսպես գտնելու է նաեւ իր աշխարհի բանալին։ Թատրոնի հարդարանքի սեղանի վրա դրված դրոշները խորհրդանշում են այն երկրները, որտեղ դերասանը «Պաղտասար աղբար» է խաղացել։ Պարգեւներ, նվերներ, հեռագրեր ու նամակներ։ Սրահի մյուս հատվածը, որտեղ ցուցադրված է նաեւ «Մեր մանկության տանգոն» ֆիլմի՝ Ռուբենի բոլոր դժբախտությունների պատճառ հանդիսացող «անեծք» կոմոդը, «Նվագախմբի տղաների» Դմբուզ Արսենի երաժշտական գործիքն ու «01—99» ֆիլմի անբան Գարսեւանի տակառիկը, ներկայացնում է դերասանի՝ կինոյում ու թատրոնում ունեցած գործունեությունը։ 
Հետաքրքրականն այն է, որ այստեղ կարելի է տեսնել ոչ միայն մեծ արտիստին պատկանող իրերն ու բեմական հագուստները, այլեւ լսել նրա մասին ուշագրավ պատմություններ։ Ասում են՝ «Նվագախմբի տղաները» ֆիլմի պրեմիերայից հետո, «օյինբազ» երաժիտների ծիծաղաշարժ ու սրամիտ կերպարները ժողովրդի կողմից այնքան սիրով էին ընդունվում, որ շատերի մասին նույնիսկ երգիծապատումներ էին պտտվում։ Գյումրեցիները, օրինակ, մինչ օրս պատմում են. «80—ական թվերին, օրըմ Ֆրունզը կմտնի խանութ կալբասի գին կհարցնե։ Աշխատողը գինը կըսե, որն ահագին թանգ կեղնի։ Ֆրունզը թե՝ «Հա՜յ, հա՜յ, էս ինչ թանկություն է…»։ Խանութչիկը կըսե՝ «Հըբը, ախպեր ջան, վախտին օր Ցոլակ Դարբինյանի տեղը ըսեիր, խո ըսպես չէր էղնի»։ Մինչեւ հիմա խոսում են այն մասին, որ «Հին օրերի երգը» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ Նիկոլն իսկապես կերել է Հայաստան մայրիկին հասցեագրված հերթական «սեւ» թուղթը։ Բանն այն է, որ երբ նրան մի անգամ հարցրել են՝ երբեւէ հարբած դեր խաղացել ես, պատասխանել է. «Միայն «Հին օրերի երգը» ֆիլմում, երբ «սեւ» թուղթն էի ուտում»։

«Հայաստանի Հանրապետություն»Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
31-08-2017
http://www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20170831_5&flag=am

Печать

Մհեր ՄկրտչյանՄհեր Մկրտչյան դերասանի կյանքը, ցավոք, կարճատեւ էր, բայց թատրոնին, կինոյին թողած նրա արժեքավոր ժառանգությունը պայծառ մնաց հայ սերունդների համար։ Նա այսօր էլ փնտրված դերասան է, իր հանդիսատեսի կողմից սիրված կերպար։Հանդիսատեսի համար հաճելի անակնկալ դարձավ հինգ տարի առաջ Հովհաննես Պապիկյանի եւ Շուշանիկ Սահակյանի համահեղինակությամբ նկարահանված վավերագրական ֆիլմը դերասանի կյանքի, ստեղծագործական ուղու վերաբերյալ, ինչը ուշագրավ արձագանքներ ունեցավ ե՛ւ սփյուռքում, ե՛ւ Հայաստանում։Իսկ անցյալ տարեվերջին Հովհաննես Պապիկյանի եւ Շուշանիկ Սահակյանի համահեղինակությամբ հրատարակվեց «Է՜ն ուրիշ Ֆրունզիկը» գիրքը, որն արտիստին նվիրված նրանց չորրորդ գիրքն է։ Գրքում զետեղված են դերասանի բանավոր խոսքի վրա հիմնված զրույցները, որոնք մեկ առ մեկ բացում են Մկրտչյանի խոհաշխարհը, ուր կան հետաքրքիր հանդիպումների դրվագներ, նամակներ, մտորումներ, նրա հետ պատահած հումորային, արկածախառն պատումներ, նաեւ նրա մտքերից, որոնք իմաստնության դասեր են արվեստի ճանապարհ ելնողների ու յուրաքանչյուրի համար։ Ի վերջո, ընթերցողը նոր գրքից կտեղեկանա, թե է՜ն մյուս Ֆրունզիկ—Մհեր Մկրտչյանը ինչպիսի գուներանգներով է հանդես եկել թատրոնում, կինոյում եւ ինչպիսին է եղել կյանքում...
Հեղինակներն ավելորդ միջամտություններ չեն անում, նրանք հիմնականում հենվել են Մհեր Մկրտչյանի՝ տարբեր տարիների ու տարբեր առիթներով ունեցած զրույցների վրա. զրույցներ, որոնք դերասանի էն մի ուրիշ՝ նախքան այդ ընթերցողին անծանոթ աշխարհն են բացում։ Եվ այս գրքի շնորհիվ բացվում են Մկրտչյան դերասանի, Մկրտչյան մարդու ներաշխարհը, նրա անձնական կյանքի շատ մանրամասներ։ Այդ ամենը հեղինակներն արել են շատ նրբանկատ, չեն խորացել այն թեմաների մեջ, որոնք դերասանն ինքն էլ միշտ հեռու է պահել շրջապատի մարդկանցից։
Գիրքը գրավիչ է հատկապես այս առումով՝ զգացվում է հեղինակների խոնարհումը արտիստի հիշատակին, այնպես են շարադրում իրենց հարցազրույցները, տպավորություններն ու մտորումները, ասես զգուշանում են չնեղացնել նրան։ Հեղինակների կողմից հենց այդպիսի առաջաբան ունի գիրքը. «Սա քո՛ գիրքն է, Արտիստ, քո՛ միջոցով գրված։ Քո ա՜յն գիրքը, որ գրվել է քո ոտնահետքերով անցնելու մեր ճանապարհին։ Մենք այդ ճանապարհին ճանաչեցինք բոլորովին ուրիշ Ֆրունզիկի, ով մինչ այդ մեզ եւ շատերին հայտնի լինելով որպես սիրված ու համընդհանուր ճանաչում ունեցող Արտիստ, բնավ ծանոթ չէր որպես անհատ, որպես մարդ, քաղաքացի։ Դու միշտ ծածուկ ես պահել քո է՛ն մյուս երեսը։ Քո թաքցնելը պատճառաբանված էր՝ չէիր սիրում քո դերերից, արվեստում քո արարումներից բացի պատմել քո զուտ անձնական կյանքի մասին...»։
Հեղինակներին հաջողվել է առավել ավարտուն, ճանաչելի ներկայացնել դերասանի անզուգական կերպարը, նրա կյանքի եւ ստեղծագործական աշխատանքի, այսպես ասած, օգտակար ժամանակը։ Իսկ այդ ժամանա՜կը... այն Հայրենիք ու ծննդավայրի՝ Գյումրիի կանչ ու կարոտ է եղել, եւ Արեւմտահայաստանի ու այնտեղից գաղթած նախնիների հանդեպ ունեցած մեծարում, նվիրում, սե՜ր ու գորովանք։ Եվ վերջապես, հպարտություն ու պարտք ժողովրդական դերասանի իր կոչմանը...
«Է՜ն ուրիշ Ֆրունզիկը» սպասված գիրք է հատկապես երիտասարդների համար։ Մհեր Մկրտչյանը, լինելով բեմի մեծերի՝ Վահրամ Փափազյանի, Վարդան Աճեմյանի աշակերտն ու դասական թատրոնի աստղաբույլի շառավիղը, կերտեց հրաշալի դերեր ու մնաց անկրկնելի կերպար հայոց բեմում՝ որպես սեր ու փնտրվելիք, մնաց անմահ մի հիշատակ, մնաց Պաղտասար աղբար, Սիմոն, Գվիդոն, Նիկոլ, Գասպար, Ռուբիկ, Եզովպոս, Հայրիկ, Սիրանո դը Բերժերակ... եւ բազմապիսի մրցանակներ ու կոչումներ ստացած, հարուստ ու ճշմարիտ արժեքներ ստեղծած, հանդիսատեսի հիացմունքից արցունք ու ծիծաղ քամող, ծափողջույնների արժանացած հայ բեմի ա՜յն վարպետը, ում կյանքի իմաստը արվեստն էր ու միայն արվեստը։ Ավաղ, մեծ դերասանն ապրեց կատակի ու ողբերգության տարուբերումների մեջ, ապրեց իր մենավոր տխրության մեջ, ապրեց իր աղմկող, արդարություն հայցող դերակերպարների կյանք ու կերպով, ապրեց ճիշտ այնպես, ինչպես ինքն էր՝ էն ուրիշ, ուրիշ Ֆրունզիկը՝ իբրեւ հաշտ ու անտագնապ, բայց եւ, ինչպես ինքն էր բանաստեղծում.
«Երբ իմ սրտի խորքը մութ է,—
Ո՞ւմ համար ես վառվում, լույս...»։
Ի դեպ, գրքի հրատարակումը հովանավորել է ֆոտոլրագրող Գագիկ Շամշյանը։

«Հայաստանի Հանրապետություն»Լուսինե ԹՈՓՈՒԶՅԱՆ
26-03-2016
http://www.hhpress.am/index.php?sub=hodv&hodv=20160326_8&flag=am

Печать

Фрунзик Мкртчян и Азат ШеренцՏարեմուտին, երբ բոլորս զբաղված էինք տոնական հաճելի հոգնությամբ, շատերս չհիշեցինք, որ 18 տարի առաջ աշխարհից հեռացան երկու տաղանդավոր արվեստագետ` հռչակավոր Մհեր ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ և իր եզակի տաղանդով բոլորին զարմացնող Ազատ ՇԵՐԵՆՑԸ...… Շատերը չհիշեցին, որ նրանք մտերմագույն ընկերներ էին, ասես մշտապես իրար ձուլված, մեկ էություն դարձած...… 
Մհեր Մկրտչյանի և Ազատ Շերենցի ընկերությունը սկիզբ էր առել հեռավոր 1940-ական թվականներին, երբ Ֆրունզիկ-Մհերն առաջին անգամ ոտք դրեց Գյումրու թատրոնի դրամատիկական ստուդիա: Առաջիններից մեկը նրան Ազատ Շերենցը նկատեց, ով տարիքով մեծ էր և արդեն դերեր էր խաղում վարպետների թատրոնում: Քննությունից անմիջապես հետո Ազատ Շերենցը մոտեցավ երիտասարդ ստուդիականին և առաջարկեց միասին գարեջուր խմել թատրոնի դիմաց գտնվող գարեջրի կրպակում, որի մշտական հաճախորդն էր ինքը: Խմիչքի հետ բարեկամություն չէր անում, չէր սիրում Բաքոսին ընկերակցողներին, սակայն գարեջուր էր խմում առանձնակի վայելքով, այնպես, կարծես մասնակցում էր մի մեծ ծիսակատարության: Ֆրունզիկի հետ մոտենալով կրպակին` Շերենցը կարգադրեց. «Գուգո´, մեզ երկու հատ»: Կրպակավար Գուգոն նայեց Շերենցի կողքին կանգնած նիհարակազմ երիտասարդին, նրա դեմքին բազմած փառահեղ քթին, նրա տխուր աչքերին, լցրեց երկու մեծ բաժակ գարեջուր և դրեց վաճառասեղանին: Շերենցը վերցրեց գավաթները, հանդիսավորութ յամբ գնաց դեպի կողքի նստարանը և հրավիրեց երիտասարդ ընկերոջը: Շերենցը խմում էր կում-կում, հեղուկը պահում էր բերանի մեջ, կարծես զգում վայելքը, ապա նոր կուլ տալիս: Ֆրունզիկ-Մհերն էլ սկսեց այդպես խմել` շուտով զգալով, որ գլուխը պտտվում է: Նա առավոտվանից ոչինչ չէր կերել, վաղ արթնացել ու շտապել էր քննության` զարմացնելով քննական հանձնաժողովի անդամներին: Քննությունից հետո նրան էր մոտեցել նույն  ստուդիան ընդունված Վարդուհի Վարդերեսյանն ու ասել.
- Ի˜նչ տաղանդավոր տղա ես դու, Ֆրունզի´կ…
Շերենցը զգաց, թե ինչ կատարվեց Ֆրունզիկի հետ և, մոտենալով կրպակավարին, թիթեղյա ափսեի մեջ դրված մի ձուկ ու մի կտոր հաց բերեց և պարտադրեց ուտել: Հենց այսպես ծնունդ առավ նրանց մեծ ընկերությունը...…
Դասերից ու փորձերից հետո Ազատ Շերենցը նստում էր թատրոնի դիմաց դրված նստարանին և սպասում ընկերոջը: Հետո գնում էին Ազգուշի հայտնի հացի խանութը, որտեղ միշտ էլ սիրով էին դիմավորում Շերենցին ու Ֆրունզիկին: Այս հացի խանութում երկուսին տաք-տաք մատնաքաշով էին հյուրասիրում, հետո մի հաց փաթաթում և դնում Շերենցի թևատակին, որ տուն տանի: Երբեմն միասին գնում էին Շերենցի տուն, ուր դռների մոտ դիմավորում էր նրա կինը` Քնարիկ Երանոսյանը` գյումրեցի նշանավոր ազնվականներից մեկի դուստրը, ով քաղաքի առաջին «դասական» երաժիշտներից մեկն էր (դաշնամուր էր նվագում, խմբավարության դասեր տալիս)...… Ներկայացումներից հետո ևս հաճախ գալիս էին Շերենցի տուն: Ու Ֆրունզիկը մնում էր այստեղ գիշերելու, որովհետև Քնարիկը միշտ համեղ մրգանուշներով թեյ էր հյուրասիրում: Երբ Մհեր Մկրտչյանը տեղափոխվեց Երևան, ընդունվեց Սունդուկյանի անվան թատրոն և Թատերական ինստիտուտ, Շերենցը իրեն մենակ ու լքված զգաց: Գիտեր, որ իր ընկերը լավ չի ապրում, որ հանրակացարանում երբեմն քուն է մտնում քաղցած...… Սիրտը մղկտում էր, գլուխն առնում էր ձեռքերի մեջ ու մտածում, թե ինչպես օգնի ընկերոջը: Ու երբեմն-երբեմն Քնարիկը մեծ պայուսակի մեջ շարում էր մրգանուշներ, տաք հաց, թխվածք ու Շերենցի հետ ճանապարհում Երևան: Մհեր Մկրտչյանը պատմում էր, որ երբեմն դուրս էր գալիս ինստիտուտից, տեսնում էր հնամաշ ճամպրուկով Շերենցին, ով խեղճ-խեղճ հայացքով նայում էր իրեն, ապա գրկում, համբուրում...…
Շուտով Մհերը նշանավոր անուն դարձավ, սկսեց նկարահանվել ոչ միայն հայկական, այլև ռուսական ֆիլմերում, ստացավ այն ժամանակների համար անհավանական հոնորարներ: Հիմա արդեն հերթն իրենն էր` ընկերոջն օգնելու: Շերենցն ու կինը լավ էին վաստակում, սակայն Ֆրունզիկ-Մհերը հաճախ գնում էր Լենինական, իր հետ տանում այն ամենը, ինչը չկար այնտեղ... Նստում էին Շերենցի տան հյուրասենյակում և մինչև լույս զրուցում` երբեմն էլ նիրհելով թախտին...… 
1960-ականների վերջերին Քնարիկ Երանոսյանը հրավեր ստացավ Թաթուլ Ալթունյանից` աշխատելու Հայաստանի երգչախմբային ընկերությունում: Տեղափոխվեցին Երևան: Ֆրունզիկ-Մհերի ուրախությանը չափ ու սահման չկար. Շերենցը հիմա արդեն ամեն օր իր հետ է, իր կողքին: Սակայն նա ցավ էր ապրում` տեսնելով, թե ինչպես էր հալումաշ լինում ընկերն առանց թատրոնի: Երևանում թատրոնները քիչ էին. Սունդուկյանի անվան թատրոնում Աճեմյանը հրաժարվեց ընդունել Շերենցին` վախենալով, որ հերթական անգամ իրեն կմեղադրեն Ակադեմիական թատրոնը գյումրեցիներով «լցնելու» մեջ:
Զավեն Տատինցյանը Ազատ Շերենցին առաջարկեց աշխատել Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում, սակայն նա մերժեց` մտքում փայփայելով Սունդուկյանի թատրոն գնալու երազանքը: 1969-ին սկսվեցին «Չախ-չախ թագավորը» ֆիլմի նկարահանման աշխատանքները: Սովորական մի օր Ազատ Շերենցը Մհեր Մկրտչյանի, Լևոն Ներսիսյանի, Հովհաննես Շիրազի, Վաղինակ Մարգունու, Նշան Մուրադյանի և Հովհաննես Ավագյանի հետ նստած էր «Երևան» հյուրանոցի նշանավոր բացօթյա սրճարանում: Մոտեցավ կինոբեմադրիչ Էռնեստ Մարտիրոսյանը, ով պիտի սկսեր «Չախ-չախ թագավորի» նկարահանման աշխատանքները: Երկար նայեց Ազատ Շերենցին, ապա Մհեր Մկրտչյանին հարցրեց, թե ո՞վ է այդ ինքնատիպ արտաքինով, հսկայի նման մարդը: Մհերը, հասկանալով Էռնեստի հարցի իմաստը, ասաց.
- Կարող ես հրավիրել քեզ մոտ նկարահանվելու, մաքրամաքուր դերասան է, անկեղծ, անխառը... Շերենցի տեսակը մեր կինոյում չկա:
Մի քանի օրից Շերենցը հաստատվեց Ջրաղացպան-թագավորի դերում...
Տարիներ անց Մհեր Մկրտչյանի նախաձեռնությամբ Ազատ Շերենցը նկարահանվեց «Մենք ենք, մեր սարերը»  ֆիլմում` ստեղծելով հայկական կինոյի պատմության ամենանշա նավոր կերպարներից մեկը: Հրանտ Մաթևոսյանն այնքան էլ գոհ չէր ֆիլմից, սակայն մշտապես բարձր գնահատելով դերասանական համախաղը` առանձնացնում էր Ազատ Շերենցին…
Երևանում ևս Մհերն ու Շերենցն անբաժան էին: Մի անգամ Շերենցը բողոքում է, որ տեսողությունը վատացել է, ակնոցը փոխելու անհրաժեշտություն կա: Մհերը նրան տանում է բժշկի մոտ: Մի քանի ակնոց է փորձում Շերենցը, սակայն դրանցից ոչ մեկն իրեն հարմար չի լինում: Մհերը վերցնում է Շերենցի հին ակնոցը, մաքրում, ապա տալիս ընկերոջը:
- Ա´յ, շատ ապրես, Ֆրո´ւնզ ջան, էս ակնոցն ամենալավն է,- ուրախացած ասում է Շերենցը:
- Շերե´նց, ժամը քանի՞սն է,- մի օր հարցրել է Մհեր Մկրտչյանը:
- Հիմա՞,- հարցին հարցով պատասխանել է Ազատ Շերենցը: 
http://www.avangard.am/?page=news&cal_date=20_1_2012&news_id=8282#.WhW9p1Vl8fw

Печать

Ֆրունզ

1993 թ. օգոստոսյան մի օր Մհեր Մկրտչյանը իր «Արտիստական» թատրոնի աշխատասենյակում երեք ժամից ավելի պատմում էր թատրոնի, աշխարհի ու նաև իր մասին: Այդ ան­մոռանալի օրվանից մնաց նրա հարցազրույցը «Գարուն» ամսագրի 10-րդ համարում և երկու ձայներիզ՝ Մեծ արտիստի պատմությամբ, որը պահում եմ որպես մասունք... Լրանամ է նրա մահվան 8-րդ տարին և այս երկու փոքրիկ պատմությունները հիշատակի տուրք են Մհեր Մկրտչյանին՝ իմ ճանաչած ամենատխուր և ուրախ Ար­տիտը:

Ինչպես Մհեր Մկրտչյանը Հայաստանից չգնաց:
Հայաստանից գնա՞լ...
35 տարեկան էի, հյուրախաղերի էի մեկնել Բեյրութ: Տեղի հայերը տարան կաբարե, ուր պորտապար էր պարում Նադի Գամալը: Կաբարե է, Նադին պարում է, չորս կողմն ուրախանում են, իսկ սեղանի շուրջ նստածները խոսում են ու խոսում, թե ինչպես ազա­տագրեն Մասիսը, Մուշը, Սասունը... Դաշնակցական տղաներ են՝ Դավիթը, Տիգրանը... Խոսեցին, առաջարկեցին, վերջը դարձան ինձ՝ դու ի՞նչ ես մտա­ծում: Ասացի՝ ճիշտը ամեն ինչ թողնել, Հնդկաստան գնալն է. այնտեղ և տաք է, և բանան կա, իսկ թողածներս ի՞նչ է Մասիսը՝ քարերի կույտ, Արարատյան դաշտը՝ մի բուռ հող... Գնանք Հնդկաստան, տարածքներ վերցնենք ու հանգիստ ապրենք: Մեկն ասաց. «Բա էջմիածի՞նը»: Ասի՝ քարերը կհամարակալենք ու կտեղափոխենք: «Բա Գեղա՞րդը»: Ոչինչ, դա կթողնենք, որ մարդիկ իմանան՝ այստեղ հայեր են ապրել: «Բա մեր գերեզմաննե՞րը»: Դա էլ կտեղափոխենք: Բա ունեցած միլիոններն ինչի՞ համար են: Կատակս հասկացան-չհասկացան, խոսակցությունն այլ ընթացք ստացավ: Միայն Դավիթը գլուխը բռնած մտքերի մեջ է: Շուրջս մարդիկ պարում են, Նադիի վրա շամպայն լցնում, հունական հանգով հայերեն «Ջեյրանի պես սարերով» երգում...
Բայց աչքիս տակով հետևում եմ Դավթին՝ տառապում է: Մի ժամ հետո տո չգոռա՜ց. «Բա թո՞ւրքը»: Այսինքն՝ վրեժ ունի, չէ՞, ո՞ւր գնա:
Ես միշտ փնտրել եմ մեր ազգի կենսասիրության, մնայնության առեղծվածը և պատասխանը այդ կաբարեում գտա՝ նրա գոյատևումը թուրքով է պայմանավորված:
Հաջորդ օրը այդ նույն տղաների հետ զբոսնում էինք: Անցանք ամերիկյան դեսպանատան կողքով: Նրանք թե՝ ներս մտիր, ամբողջ աշխարհը կբացվի քո դեմ, քո տաղանդով, քո խաղով միլիոն կվաստակես: Ամբողջ եկամուտը քոնը կլինի, մտի՜ր: Ասացի՝ բա երեկ Մասիսի փրկության մասին էիք խոսում: Ես որ գնամ Հայաստանից, ո՞ր լեռան տակ խաղամ: Վճիռս ճիշտ էր թե սխալ, ո՞վ գիտե...

Ինչպես Մհեր Մկրտչյանը... հեղափոխություն արեց:
Մինչև վերջերս կարծում էի, թե ամենամեծ մասնագիտությունը հեղափոխական լինելն է, ասենք՝ Շահումյանի պես պրոֆեսիոնալ հեղափոխական լինելը... Չէ, լուրջ, չեմ կատակում: Իմիջիայլոց, Հնդկաստանում փորձեցի գոնե մի մարդու հեղափոխել: 12 տա­րեկան հնդիկ տղային նստեցրի փափուկ նստոցին ու ես՝ փողկապով, կոստյումով (այնտեղ եթե փողկապ ես կապել՝ միլիոնատեր ես) քշեցի նրա ռիկշան. ողջ փողոցը քարացել-մնացել էր, ամեն օր այնտեղ նման բանի ականատես չէին լինում: Իսկ այդ տղան սկզբում ծնկաչոք աղաչում էր, որ նման բան չանեմ: Ճամփան, բնականաբար, չգիտեի, նրան ստիպեցի նստել ռիկշայի մեջ ու ցույց տալ հայ­կական եկեղեցու ճանապարհը: Սկզբում վախեցած, բայց կամաց-կամաց մտավ նոր դերի մեջ ու շատ շու­տով սկսեց հրամայել՝ առա՜ջ, ձախ: Վերադառնալուց հետո հաճախ եմ հիշել այդ փոքրիկ տղային ու մտածել, որ խեղճը երեւի այդ դեպքի մասին պատմում է իր ընկերներին, ու ոչ մեկը նրան չի հավատում, որ միլիոնատերը նրա ռիկշան է քշել: Բայց նրա համար արածս հեղափոխության պես բան էր, չէ՞...

ԿԱՐԻՆԵ ԽՈԴԻԿՅԱՆ
«Գարուն» 
№ 10.1993

Печать

"Дорог не подарок — дорого внимание" — поговорка,истинность которой вроде бы не стоит ставить под сомнение. Однако когда "подарок"- являет собой дань благодарных потомков деятелю искусств, а деятеля этого уже нет в живых, есть смысл на каких-то вещах настаивать.

Фрунзик МкртчянВряд ли можно с легкостью найти другого такого артиста, художника, музыканта, чье имя действовало бы на людей столь магически, как в случае с Мгером Мкртчяном. Уже который год нет с нами мастера, а имя "Фрунзик", произносимое с неизменной любовью, продолжает собирать почитателей его таланта.
Стоит ли удивляться, что в день открытия мемориальной доски по адресу: проспект Комитаса, дом 48, где артист прожил многие годы, где родились его дети, народу было много больше, чем предполагает обязательная программа таких мероприятий. Публика была представлена не только цветом творческой интеллигенции и представителями политического истеблишмента, но и ереванцами, которые просто пришли еще раз выразить свою любовь своему кумиру. Открытие мемориальной доски слегка запоздало: день рождения артиста прошел недели за две до события.
"Наверное, каждый из нас где-то в глубине души чувствует долю и своей вины за то, что сегодня нет его с нами..."
"Благословенны земля Ширака и воды Арпачая, взрастившие столько талантов, и в том числе нашего незабвенного Фрунзика..." Мэр столицы Роберт Назарян, председатель СТД Ерванд Казанчян, председатель СК Сергей Исраелян... все говорили с той искренней теплотой, которую вызывает лишь любовь к бесспорному таланту. Публика, собравшаяся вокруг ораторов, с нетерпением и воодушевлением ждала заветного мига...
Наконец он настал — с мемориальной доски было сдернуто белое покрывало. Тут всех охватило непреодолимое желание еще раз — как в цирке у фокусника — набросить и снять белую простынь: может, на сей раз под ней окажется что-нибудь более достойное торжественности момента?
"Нужно сейчас же, пока мы все здесь, принять решение о снятии этой плиты и создании новой" — первым озвучил мысль, родившуюся едва ли не во всех головах один из виднейших театральных деятелей, когда стало окончательно ясно, что ни фокуса, ни чуда не произойдет. Ибо шедевр, созданный скульптором Фердинандом Аракеляном, вряд ли мог бы послужить даже надгробием неизвестному солдату. Уж больно неизвестен, безлик и безадресен кусок серого базальта, представляющий собой наполовину гладкую поверхность с надписью "Здесь жил Вася", а наполовину театральный занавес с выглядывающими из-под него масками комедии и трагедии. Бесспорным и единственным достоинством этого типового проекта является то, что в этот фантик можно завернуть все что угодно.
В том смысле, что вместо "Мгер Мкртчян" туда можно вписать любое другое имя из театрально-артистического мира, мемориальности от того не прибудет и не убудет. Другое дело, что, судя по реакции, ни один служитель Мельпомены и Талии не хотел бы оставить после себя память такого вида. Интересно, как вообще эта штука прошла экспертные фильтры? У одного из персонажей "На дне" — кстати, когда-то в этом спектакле блистал Мгер Мкртчян — есть знаменитая фраза: "3x, жаль, какую песню испортил..."

Новое время логотипСона МЕЛОЯН
"Новое время"
20.07.2002

Печать

Мы в ОДНОКЛАССНИКАХ

Мы в КОНТАКТЕ

Մարդ էլ կա, մարդ էլ.

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՒԱԿ - ՄԱՐԴ ԷԼ ԿԱ, ՄԱՐԴ Է
посмотреть видео

Качество сайта согласно www.cys.ru

качество сайта frunzik.com

Мы на ФЕЙСБУКЕ