Фрунзик Мкртчян и Азат ШеренцՏարեմուտին, երբ բոլորս զբաղված էինք տոնական հաճելի հոգնությամբ, շատերս չհիշեցինք, որ 18 տարի առաջ աշխարհից հեռացան երկու տաղանդավոր արվեստագետ` հռչակավոր Մհեր ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ և իր եզակի տաղանդով բոլորին զարմացնող Ազատ ՇԵՐԵՆՑԸ...… Շատերը չհիշեցին, որ նրանք մտերմագույն ընկերներ էին, ասես մշտապես իրար ձուլված, մեկ էություն դարձած...… 
Մհեր Մկրտչյանի և Ազատ Շերենցի ընկերությունը սկիզբ էր առել հեռավոր 1940-ական թվականներին, երբ Ֆրունզիկ-Մհերն առաջին անգամ ոտք դրեց Գյումրու թատրոնի դրամատիկական ստուդիա: Առաջիններից մեկը նրան Ազատ Շերենցը նկատեց, ով տարիքով մեծ էր և արդեն դերեր էր խաղում վարպետների թատրոնում: Քննությունից անմիջապես հետո Ազատ Շերենցը մոտեցավ երիտասարդ ստուդիականին և առաջարկեց միասին գարեջուր խմել թատրոնի դիմաց գտնվող գարեջրի կրպակում, որի մշտական հաճախորդն էր ինքը: Խմիչքի հետ բարեկամություն չէր անում, չէր սիրում Բաքոսին ընկերակցողներին, սակայն գարեջուր էր խմում առանձնակի վայելքով, այնպես, կարծես մասնակցում էր մի մեծ ծիսակատարության: Ֆրունզիկի հետ մոտենալով կրպակին` Շերենցը կարգադրեց. «Գուգո´, մեզ երկու հատ»: Կրպակավար Գուգոն նայեց Շերենցի կողքին կանգնած նիհարակազմ երիտասարդին, նրա դեմքին բազմած փառահեղ քթին, նրա տխուր աչքերին, լցրեց երկու մեծ բաժակ գարեջուր և դրեց վաճառասեղանին: Շերենցը վերցրեց գավաթները, հանդիսավորութ յամբ գնաց դեպի կողքի նստարանը և հրավիրեց երիտասարդ ընկերոջը: Շերենցը խմում էր կում-կում, հեղուկը պահում էր բերանի մեջ, կարծես զգում վայելքը, ապա նոր կուլ տալիս: Ֆրունզիկ-Մհերն էլ սկսեց այդպես խմել` շուտով զգալով, որ գլուխը պտտվում է: Նա առավոտվանից ոչինչ չէր կերել, վաղ արթնացել ու շտապել էր քննության` զարմացնելով քննական հանձնաժողովի անդամներին: Քննությունից հետո նրան էր մոտեցել նույն  ստուդիան ընդունված Վարդուհի Վարդերեսյանն ու ասել.
- Ի˜նչ տաղանդավոր տղա ես դու, Ֆրունզի´կ…
Շերենցը զգաց, թե ինչ կատարվեց Ֆրունզիկի հետ և, մոտենալով կրպակավարին, թիթեղյա ափսեի մեջ դրված մի ձուկ ու մի կտոր հաց բերեց և պարտադրեց ուտել: Հենց այսպես ծնունդ առավ նրանց մեծ ընկերությունը...…
Դասերից ու փորձերից հետո Ազատ Շերենցը նստում էր թատրոնի դիմաց դրված նստարանին և սպասում ընկերոջը: Հետո գնում էին Ազգուշի հայտնի հացի խանութը, որտեղ միշտ էլ սիրով էին դիմավորում Շերենցին ու Ֆրունզիկին: Այս հացի խանութում երկուսին տաք-տաք մատնաքաշով էին հյուրասիրում, հետո մի հաց փաթաթում և դնում Շերենցի թևատակին, որ տուն տանի: Երբեմն միասին գնում էին Շերենցի տուն, ուր դռների մոտ դիմավորում էր նրա կինը` Քնարիկ Երանոսյանը` գյումրեցի նշանավոր ազնվականներից մեկի դուստրը, ով քաղաքի առաջին «դասական» երաժիշտներից մեկն էր (դաշնամուր էր նվագում, խմբավարության դասեր տալիս)...… Ներկայացումներից հետո ևս հաճախ գալիս էին Շերենցի տուն: Ու Ֆրունզիկը մնում էր այստեղ գիշերելու, որովհետև Քնարիկը միշտ համեղ մրգանուշներով թեյ էր հյուրասիրում: Երբ Մհեր Մկրտչյանը տեղափոխվեց Երևան, ընդունվեց Սունդուկյանի անվան թատրոն և Թատերական ինստիտուտ, Շերենցը իրեն մենակ ու լքված զգաց: Գիտեր, որ իր ընկերը լավ չի ապրում, որ հանրակացարանում երբեմն քուն է մտնում քաղցած...… Սիրտը մղկտում էր, գլուխն առնում էր ձեռքերի մեջ ու մտածում, թե ինչպես օգնի ընկերոջը: Ու երբեմն-երբեմն Քնարիկը մեծ պայուսակի մեջ շարում էր մրգանուշներ, տաք հաց, թխվածք ու Շերենցի հետ ճանապարհում Երևան: Մհեր Մկրտչյանը պատմում էր, որ երբեմն դուրս էր գալիս ինստիտուտից, տեսնում էր հնամաշ ճամպրուկով Շերենցին, ով խեղճ-խեղճ հայացքով նայում էր իրեն, ապա գրկում, համբուրում...…
Շուտով Մհերը նշանավոր անուն դարձավ, սկսեց նկարահանվել ոչ միայն հայկական, այլև ռուսական ֆիլմերում, ստացավ այն ժամանակների համար անհավանական հոնորարներ: Հիմա արդեն հերթն իրենն էր` ընկերոջն օգնելու: Շերենցն ու կինը լավ էին վաստակում, սակայն Ֆրունզիկ-Մհերը հաճախ գնում էր Լենինական, իր հետ տանում այն ամենը, ինչը չկար այնտեղ... Նստում էին Շերենցի տան հյուրասենյակում և մինչև լույս զրուցում` երբեմն էլ նիրհելով թախտին...… 
1960-ականների վերջերին Քնարիկ Երանոսյանը հրավեր ստացավ Թաթուլ Ալթունյանից` աշխատելու Հայաստանի երգչախմբային ընկերությունում: Տեղափոխվեցին Երևան: Ֆրունզիկ-Մհերի ուրախությանը չափ ու սահման չկար. Շերենցը հիմա արդեն ամեն օր իր հետ է, իր կողքին: Սակայն նա ցավ էր ապրում` տեսնելով, թե ինչպես էր հալումաշ լինում ընկերն առանց թատրոնի: Երևանում թատրոնները քիչ էին. Սունդուկյանի անվան թատրոնում Աճեմյանը հրաժարվեց ընդունել Շերենցին` վախենալով, որ հերթական անգամ իրեն կմեղադրեն Ակադեմիական թատրոնը գյումրեցիներով «լցնելու» մեջ:
Զավեն Տատինցյանը Ազատ Շերենցին առաջարկեց աշխատել Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում, սակայն նա մերժեց` մտքում փայփայելով Սունդուկյանի թատրոն գնալու երազանքը: 1969-ին սկսվեցին «Չախ-չախ թագավորը» ֆիլմի նկարահանման աշխատանքները: Սովորական մի օր Ազատ Շերենցը Մհեր Մկրտչյանի, Լևոն Ներսիսյանի, Հովհաննես Շիրազի, Վաղինակ Մարգունու, Նշան Մուրադյանի և Հովհաննես Ավագյանի հետ նստած էր «Երևան» հյուրանոցի նշանավոր բացօթյա սրճարանում: Մոտեցավ կինոբեմադրիչ Էռնեստ Մարտիրոսյանը, ով պիտի սկսեր «Չախ-չախ թագավորի» նկարահանման աշխատանքները: Երկար նայեց Ազատ Շերենցին, ապա Մհեր Մկրտչյանին հարցրեց, թե ո՞վ է այդ ինքնատիպ արտաքինով, հսկայի նման մարդը: Մհերը, հասկանալով Էռնեստի հարցի իմաստը, ասաց.
- Կարող ես հրավիրել քեզ մոտ նկարահանվելու, մաքրամաքուր դերասան է, անկեղծ, անխառը... Շերենցի տեսակը մեր կինոյում չկա:
Մի քանի օրից Շերենցը հաստատվեց Ջրաղացպան-թագավորի դերում...
Տարիներ անց Մհեր Մկրտչյանի նախաձեռնությամբ Ազատ Շերենցը նկարահանվեց «Մենք ենք, մեր սարերը»  ֆիլմում` ստեղծելով հայկական կինոյի պատմության ամենանշա նավոր կերպարներից մեկը: Հրանտ Մաթևոսյանն այնքան էլ գոհ չէր ֆիլմից, սակայն մշտապես բարձր գնահատելով դերասանական համախաղը` առանձնացնում էր Ազատ Շերենցին…
Երևանում ևս Մհերն ու Շերենցն անբաժան էին: Մի անգամ Շերենցը բողոքում է, որ տեսողությունը վատացել է, ակնոցը փոխելու անհրաժեշտություն կա: Մհերը նրան տանում է բժշկի մոտ: Մի քանի ակնոց է փորձում Շերենցը, սակայն դրանցից ոչ մեկն իրեն հարմար չի լինում: Մհերը վերցնում է Շերենցի հին ակնոցը, մաքրում, ապա տալիս ընկերոջը:
- Ա´յ, շատ ապրես, Ֆրո´ւնզ ջան, էս ակնոցն ամենալավն է,- ուրախացած ասում է Շերենցը:
- Շերե´նց, ժամը քանի՞սն է,- մի օր հարցրել է Մհեր Մկրտչյանը:
- Հիմա՞,- հարցին հարցով պատասխանել է Ազատ Շերենցը: 
http://www.avangard.am/?page=news&cal_date=20_1_2012&news_id=8282#.WhW9p1Vl8fw

Печать

Ֆրունզ

1993 թ. օգոստոսյան մի օր Մհեր Մկրտչյանը իր «Արտիստական» թատրոնի աշխատասենյակում երեք ժամից ավելի պատմում էր թատրոնի, աշխարհի ու նաև իր մասին: Այդ ան­մոռանալի օրվանից մնաց նրա հարցազրույցը «Գարուն» ամսագրի 10-րդ համարում և երկու ձայներիզ՝ Մեծ արտիստի պատմությամբ, որը պահում եմ որպես մասունք... Լրանամ է նրա մահվան 8-րդ տարին և այս երկու փոքրիկ պատմությունները հիշատակի տուրք են Մհեր Մկրտչյանին՝ իմ ճանաչած ամենատխուր և ուրախ Ար­տիտը:

Ինչպես Մհեր Մկրտչյանը Հայաստանից չգնաց:
Հայաստանից գնա՞լ...
35 տարեկան էի, հյուրախաղերի էի մեկնել Բեյրութ: Տեղի հայերը տարան կաբարե, ուր պորտապար էր պարում Նադի Գամալը: Կաբարե է, Նադին պարում է, չորս կողմն ուրախանում են, իսկ սեղանի շուրջ նստածները խոսում են ու խոսում, թե ինչպես ազա­տագրեն Մասիսը, Մուշը, Սասունը... Դաշնակցական տղաներ են՝ Դավիթը, Տիգրանը... Խոսեցին, առաջարկեցին, վերջը դարձան ինձ՝ դու ի՞նչ ես մտա­ծում: Ասացի՝ ճիշտը ամեն ինչ թողնել, Հնդկաստան գնալն է. այնտեղ և տաք է, և բանան կա, իսկ թողածներս ի՞նչ է Մասիսը՝ քարերի կույտ, Արարատյան դաշտը՝ մի բուռ հող... Գնանք Հնդկաստան, տարածքներ վերցնենք ու հանգիստ ապրենք: Մեկն ասաց. «Բա էջմիածի՞նը»: Ասի՝ քարերը կհամարակալենք ու կտեղափոխենք: «Բա Գեղա՞րդը»: Ոչինչ, դա կթողնենք, որ մարդիկ իմանան՝ այստեղ հայեր են ապրել: «Բա մեր գերեզմաննե՞րը»: Դա էլ կտեղափոխենք: Բա ունեցած միլիոններն ինչի՞ համար են: Կատակս հասկացան-չհասկացան, խոսակցությունն այլ ընթացք ստացավ: Միայն Դավիթը գլուխը բռնած մտքերի մեջ է: Շուրջս մարդիկ պարում են, Նադիի վրա շամպայն լցնում, հունական հանգով հայերեն «Ջեյրանի պես սարերով» երգում...
Բայց աչքիս տակով հետևում եմ Դավթին՝ տառապում է: Մի ժամ հետո տո չգոռա՜ց. «Բա թո՞ւրքը»: Այսինքն՝ վրեժ ունի, չէ՞, ո՞ւր գնա:
Ես միշտ փնտրել եմ մեր ազգի կենսասիրության, մնայնության առեղծվածը և պատասխանը այդ կաբարեում գտա՝ նրա գոյատևումը թուրքով է պայմանավորված:
Հաջորդ օրը այդ նույն տղաների հետ զբոսնում էինք: Անցանք ամերիկյան դեսպանատան կողքով: Նրանք թե՝ ներս մտիր, ամբողջ աշխարհը կբացվի քո դեմ, քո տաղանդով, քո խաղով միլիոն կվաստակես: Ամբողջ եկամուտը քոնը կլինի, մտի՜ր: Ասացի՝ բա երեկ Մասիսի փրկության մասին էիք խոսում: Ես որ գնամ Հայաստանից, ո՞ր լեռան տակ խաղամ: Վճիռս ճիշտ էր թե սխալ, ո՞վ գիտե...

Ինչպես Մհեր Մկրտչյանը... հեղափոխություն արեց:
Մինչև վերջերս կարծում էի, թե ամենամեծ մասնագիտությունը հեղափոխական լինելն է, ասենք՝ Շահումյանի պես պրոֆեսիոնալ հեղափոխական լինելը... Չէ, լուրջ, չեմ կատակում: Իմիջիայլոց, Հնդկաստանում փորձեցի գոնե մի մարդու հեղափոխել: 12 տա­րեկան հնդիկ տղային նստեցրի փափուկ նստոցին ու ես՝ փողկապով, կոստյումով (այնտեղ եթե փողկապ ես կապել՝ միլիոնատեր ես) քշեցի նրա ռիկշան. ողջ փողոցը քարացել-մնացել էր, ամեն օր այնտեղ նման բանի ականատես չէին լինում: Իսկ այդ տղան սկզբում ծնկաչոք աղաչում էր, որ նման բան չանեմ: Ճամփան, բնականաբար, չգիտեի, նրան ստիպեցի նստել ռիկշայի մեջ ու ցույց տալ հայ­կական եկեղեցու ճանապարհը: Սկզբում վախեցած, բայց կամաց-կամաց մտավ նոր դերի մեջ ու շատ շու­տով սկսեց հրամայել՝ առա՜ջ, ձախ: Վերադառնալուց հետո հաճախ եմ հիշել այդ փոքրիկ տղային ու մտածել, որ խեղճը երեւի այդ դեպքի մասին պատմում է իր ընկերներին, ու ոչ մեկը նրան չի հավատում, որ միլիոնատերը նրա ռիկշան է քշել: Բայց նրա համար արածս հեղափոխության պես բան էր, չէ՞...

ԿԱՐԻՆԵ ԽՈԴԻԿՅԱՆ
«Գարուն» 
№ 10.1993

Печать

"Дорог не подарок — дорого внимание" — поговорка,истинность которой вроде бы не стоит ставить под сомнение. Однако когда "подарок"- являет собой дань благодарных потомков деятелю искусств, а деятеля этого уже нет в живых, есть смысл на каких-то вещах настаивать.

Фрунзик МкртчянВряд ли можно с легкостью найти другого такого артиста, художника, музыканта, чье имя действовало бы на людей столь магически, как в случае с Мгером Мкртчяном. Уже который год нет с нами мастера, а имя "Фрунзик", произносимое с неизменной любовью, продолжает собирать почитателей его таланта.
Стоит ли удивляться, что в день открытия мемориальной доски по адресу: проспект Комитаса, дом 48, где артист прожил многие годы, где родились его дети, народу было много больше, чем предполагает обязательная программа таких мероприятий. Публика была представлена не только цветом творческой интеллигенции и представителями политического истеблишмента, но и ереванцами, которые просто пришли еще раз выразить свою любовь своему кумиру. Открытие мемориальной доски слегка запоздало: день рождения артиста прошел недели за две до события.
"Наверное, каждый из нас где-то в глубине души чувствует долю и своей вины за то, что сегодня нет его с нами..."
"Благословенны земля Ширака и воды Арпачая, взрастившие столько талантов, и в том числе нашего незабвенного Фрунзика..." Мэр столицы Роберт Назарян, председатель СТД Ерванд Казанчян, председатель СК Сергей Исраелян... все говорили с той искренней теплотой, которую вызывает лишь любовь к бесспорному таланту. Публика, собравшаяся вокруг ораторов, с нетерпением и воодушевлением ждала заветного мига...
Наконец он настал — с мемориальной доски было сдернуто белое покрывало. Тут всех охватило непреодолимое желание еще раз — как в цирке у фокусника — набросить и снять белую простынь: может, на сей раз под ней окажется что-нибудь более достойное торжественности момента?
"Нужно сейчас же, пока мы все здесь, принять решение о снятии этой плиты и создании новой" — первым озвучил мысль, родившуюся едва ли не во всех головах один из виднейших театральных деятелей, когда стало окончательно ясно, что ни фокуса, ни чуда не произойдет. Ибо шедевр, созданный скульптором Фердинандом Аракеляном, вряд ли мог бы послужить даже надгробием неизвестному солдату. Уж больно неизвестен, безлик и безадресен кусок серого базальта, представляющий собой наполовину гладкую поверхность с надписью "Здесь жил Вася", а наполовину театральный занавес с выглядывающими из-под него масками комедии и трагедии. Бесспорным и единственным достоинством этого типового проекта является то, что в этот фантик можно завернуть все что угодно.
В том смысле, что вместо "Мгер Мкртчян" туда можно вписать любое другое имя из театрально-артистического мира, мемориальности от того не прибудет и не убудет. Другое дело, что, судя по реакции, ни один служитель Мельпомены и Талии не хотел бы оставить после себя память такого вида. Интересно, как вообще эта штука прошла экспертные фильтры? У одного из персонажей "На дне" — кстати, когда-то в этом спектакле блистал Мгер Мкртчян — есть знаменитая фраза: "3x, жаль, какую песню испортил..."

Новое время логотипСона МЕЛОЯН
"Новое время"
20.07.2002

Печать

Մհեր ՄկրտչյանՄեծն Խորենացին տագնապներ ուներ. «Ո՞ւր է մեր աչքերի բարի նայվածքը ուղիղներին»: Ովքե՞ր են մեր միջի ուղիղները: Գուցե Խորենացին առաջին հերթին նկատի ուներ ազգին նվիրյալ անհատների՞ն, ովքեր պահպանում, հարստացնում են ազգային արժեքները, ովքեր այդ արժեքները լավագույնս ներկայացնում են սերունդներին' շարունակական պահելով ազգի գոյատևման կարևոր պայման' արվեստի ու մշակույթի զարգացումը: Այդ գործին նվիրյալների կենդանի ներկայությունը վայելելով' մենք երբեմն մոռանում ենք, որ համընդհանուր ճանաչումի ու սիրո մեջ այդ նվիրյալները մեծամասամբ հաճախ զարմանալի անօգնական են և սրտակցության ու գուրգուրանքի կարիք շատ ունեն: Անօգնական են երբեմն շատ հասարակ թվացող ապրելակերպի եղանակների ընտրության, իրենց բուն անելիքից դուրս սովորական մի հարց կարգավորելու և շատ ու շատ այլ հարցերում:
Այդպիսին էր նաև Մհեր Մկրտչյան Արտիստը' չափազանց անօգնական իր մենությամբ, Աստծուց շռայլորեն տրված շնորհները դրսևորելու մեջ հաճախ շփոթվելով, երբեմն իր հախուռն բնույթին հատուկ անփութություն ցուցաբերելով: Դա նկատել էր Վահրամ Փափազյանը. «Այս մանչուն հետ մեկը պետք է»: Դա նկատել էր Հենրիկ Մալյանը, ում հանդեպ Մհերն առանձնակի համակրանք էր տածում. «Հենրիկ Մալյանը կինոյում դարձավ իմ «կնքահայրը». առաջինը նա ինձ նկատեց և վստահեց նկարահանվելու իր ստեղծած կինոնկարներում»: Դա նկատում էր կինոռեժիսոր Ալբերտ Մկրտչյանը, ով առանց Մհերի համարյա թե որևէ ֆիլմ չէր նկարահանում:
Դա, անշուշտ, նկատել էր Վարդան Աճեմյանը, ով ուսանող դերասանին պահեց քնքշությամբ, նեցուկ եղավ նրան ու տիրական պահվածքի տեր դարձրեց մայր թատրոնի հեղինակավոր բեմում: Պահեց տասնամյակներով, պահեց այնքան ժամանակ, քանի դեռ ինքը կար: Միայն հետո Մհերը ցավով բարձրաձայնեց իր տագնապը. «Հաճախ մտածում եմ, թե Աճեմյանը չկա, հիմա ես ի՞նչ պիտի անեմ»:
Մհեր ՄկրտչյանՏագնապելու հիմքեր ունե՞ր: Ուներ: Ահավասիկ.«...ինձ հետ ապշելու բաներ են կատարվել. շուրջս լիքը չուզողներ եմ ունեցել: Մի անգամ երբ «Եզովպոս»-ում խաղում էի Վաղարշյանի հետ, մարդիկ եմ տեսել, որ բեմի հետևից ասում էին. «Չի՛ ստացվի, չի՛ ստացվի, չի՛ ստացվի»: Էս իմ լեգենդն է, ոչ մեկի հետ դա չի եղել: Եվ նույնիսկ կարող եմ եզրակացնել, թե ինչո՞ւմն է բանը: Ինչո՞ւմն է բանը, որ իմ համբերությունը չի հատնում, ինչումն է բանը, որ իմ հումորը չի կորչում: Չի կորչում' դա ինձ միշտ փրկել է...»:
Մհեր Մկրտչյանի նման մեծ դերասանը, համայն ճանաչումի արժանացած Արտիստն ինչո՞ւ պիտի մտահոգություն ունենար ու լսեր կուլիսներից եկող չարափառ շշուկներ. «Չի՛ ստացվի, չի՛ ստացվի, չի՛ ստացվի»: Ինչո՞ւ պիտի մի քանի անգամ մայր թատրոնից հեռացվելու անհասկանալի փաստին առնչվեր: Գուցե նա այդ ազդեցությունի՞ց գրեց իր մի բանաստեղծությունը, որում այս տողերը կան. «Երբ իմ սրտի խորքը մութ է, / Ո՞ւմ համար ես վառվում, լույս...»:
Ի՜նչ հրաշափառ նորություններ կունենայինք թատերական և կինոարվեստում, եթե չլինեին դերասանի' սիրտը կրծող ու ստեղծագործելուն ինչ-որ տեղ արգելակող նման երևույթները:
Մհեր ՄկրտչյանՍա' Մկրտչյանի միջավայրի, անմիջական իր հետ շփվողների առումով: Իսկ մե՞նք' հանդիսատես ասենք, նրա արվեստի երկրպագու ասենք, Արտիստին սիրող ու նրա դերակատարումներով հմայված մարդ ասենք, թե՞ պարզապես ընկեր, ինչքանո՞վ նեցուկ եղանք, ինչքանո՞վ կարողացանք մեր սերն ու ջերմությունը պահել մեծ Արտիստի, արվեստի աշխարհի այդ կենդանի լեգենդի հանդեպ: Մհեր Մկրտչյանի հրաշալի դերակատարմամբ ֆիլմերը կան, այո՛, դրանք դեռ երկար, շա՜տ երկար կդիտեն սերունդները: Իսկ բեմադրություննե՞րը: Դրանցից քանի՞սը նկարահանվեցին ու պահվեցին: Ալբերտ Մկրտչյանը շատ յուրօրինակ եղանակով Մհեր Մկրտչյանի կարապի երգի' «Հացթուխի կինը», նորովի ներկայացմանը համադրեց Արտիստի կենդանի խաղից տեսագրած հատվածներ' մի տեսակ շարունակական պահելով Մհեր Մկրտչյանի կենդանի ներկայությունը նրա իսկ հիմնադրած թատրոնում:
Հիմա դառնանք Մհեր Մկրտչյանի բանավոր խոսքի պահպանության խնդրին:
Քանի՞սն ունեցան Արտիստի' տարբեր տարիներին, տարբեր առիթներով արված ձայնագրությունները լսելու վայելքը, քանի՞սը հասկացան, ըմբռնեցին, որ այդ փառահեղ Արտիստի մեջ երկրորդ Մհերը կար' մտածող, դատող, վերլուծող, համադրող, հրաշալի մեկնաբանող մարդը: Մեղքը ո՞ւմ վրա բարդես, թե ինչու դերասանի մտածումները, նրա ազնիվ տագնապները բացահայտող, նրա անցած ճանապարհը նկարագրող, ընդհանրապես նրա մասին մի խոր, մի վերլուծական ֆիլմ չնկարահանվեց կամ գիրք չգրվեց: «Ուրախ, տխուր մարդը» ֆիլմն ինչ-որ չափով այդ բացը լրացնում է' գրագետ սցենարով, հատուկ այդ ֆիլմի համար Մհերին նկարահանած կադրերով ու դրանց տեղը տեղին մեկնաբանություններով: Բայց սա եզակի դեպք է:
Մհեր Մկրտչյան և Վախթանգ ԿիկաբիձեՄհեր Մկրտչյանի ֆիլմերը կան, այո, նրա թատերական կերպավորումներից որոշ կտորներ, այո, կան, բայց արդյո՞ք դրանք բավարար են' լիովին պատկերացնելու այն Մկրտչյան Արտիստին, ում երկրորդ, այսպես ասենք, երեսը փակ մնաց սերունդների համար:
Ժամանա՜կ ունենար Մհեր Մկրտչյանը' գրելու իր կյանքի գիրքը, նկարագրելու իր անցած ճանապարհը: Նա դրա մասին շարունակ խորհեց, բայց չհասցրեց գրել: Չգտավ այդ ժամանակը, և դրանից տուժեց ոչ այնքան ինքը, որքան մենք, որ չունեցանք նրա մտորումների, նրա մեկնությունների, նրա խորհրդածությունների գիրքը: Բայց իր մտքից դա դուրս չէր գալիս ու ինչ-որ բան կարծես թե ձեռնարկել էր, երբ այցելում էր աղջկա' Նունեի տուն ու ինքն էր առաջարկում միացնել ձայնագրիչը, որ զրուցեն:
Մհերի զրուցե՜լը... հրաշալի մենախոսություն էր' ուսանելի՜, սերտելի՜:
...Մենք հավատով սպասում ենք այն կինոգետին, այն արվեստաբանին, այն գրողին, այն լրագրողին... ով փորձելու է ներկայացնել Արտիստի ամբողջական դիմանկարը' այն խորությամբ, այն պարզությամբ, այն հմայիչ հայացքով, ինչը բնորոշ էր հայի լավագույն տեսակի բոլոր շնորհներով օժտված մեծ դերասանին: Նաև, ու ավելի շատ, Նունեի սղագրությունների գրքի հրատարակությունն ենք փայփայում, որը հոր ու աղջկա ամենաջերմ, ամենաազատ խոսակցության արդյունք' ճշմարիտ խոսք է, դերասանի այն մտորումների վերծանումը, որ հայրը միայն իր աղջկան կարող էր վստահել: Եվ հույսեր ենք կապում նաև Գյումրիի տուն-թանգարանի աշխատակիցների հետ, ովքեր թանգարանում պահպանվող հարուստ նյութերից պիտի որ ջանան դերասանին արժանի հուշալբոմ հրատարակել, մանավանդ' Գյումրիի քաղաքապետը խոստացել է թանգարանն ապահովել համակարգչով և պատճենահանող սարքով:
Մհեր ՄկրտչյանՆաև մեր այս մի մտահոգությունը բարձրաձայնենք. մեր միջավայրի, մեր կողքի Մեծերին չգնահատելու բացասական այն ո՞ր գիծն է, որ այդպես էլ շարունակում է կրծել մեզ, և որին, զարմանալիորեն, կամովին տրվել ենք ու որից ոչ մի կերպ չենք կարողանում ձերբազատվել: Դա շատ է պատահում հատկապես արվեստի աշխարհի Մեծերի հետ: Գոհար Գասպարյանի նման երևույթը, մեծ անհատը, ազգի պարծանքը կյանքի վերջին տարիներին ապրեց խոր դեպրեսիայի, մենության, համընդհանուր անուշադրության մեջ: Արվեստագետ Լուիզա Սամվելյանը, ում խելոք խոսքով ու հմայքով արվեստասեր մի ամբողջ սերունդ տարված մնաց, ահավոր կարիքի ու դարձյալ մենության և անուշադրության պայմաններում հեռացավ կյանքից: Նար Հովհաննիսյանն էր հուսալքված փակվել իր տան մեջ. ոչ մեկը չէր նկատում նրա բացակայությունն այնքան ժամանակ, մինչև որ հարևանների համար տարօրինակ թվաց նրա տանը տիրող լռությունը, և... դուռը ջարդելուց հետո նրան գտան մահացած:
Մեղա Աստծո, ինչո՞ւ են այսպես ցավալիորեն նման մեր ազգային մեծերի ճակատագրերը:

hayatsqՀեղինակ' ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՊԱՊԻԿՅԱՆ
''Հայացք''
5.11.2010

Печать

Մհեր Մկրտչյանի 70-ամյակից գրեթե երկու տարի անց մեր երկիրը, Մհերի հարազատ թատրոնը հնարավորություն գտան շուքով նշելու մեծ դերասանի 70-ամյակը: Մհեր Մկրտչյանի անունով փողոց կոչվեց: Այսուհետև Հանրապետության փողոցի «Երեւան» կինոթատրոնից մինչեւ Սունդուկյանի անվան թատրոնին հարող այգին ընկած տարածքը կկոչվի Մհեր Մկրտչյանի անունով:

 Մհեր (Ֆրունզիկ) ՄկրտչյանՄհեր Մկրտչյանի 70-ամյա հոբելյանը նշվեց թատրոնի միջազգային օրը մարտի 27-ին, եւ Սունդուկյանի ան­վան թատրոնի հիմնադրման 80-ամյակի շրջանակներում կազմակերպվող հոբելյանական միջոցառումներից առաջինն էր: Առաջինը չէր կարող չլինել, քանզի այդ օրը բացվեց Սունդուկյանի անվան թատրոնի 2002թ. խա­ղաշրջանը:
Մարդաշատ էր թատրոնին հարող հրապա­րակը, թատրոնի մուտքը: Թատրոնի ադմինիստրատիվ աշխատողները խիստ զբաղված էին: Թատերական այդ տոնին այցելության էր գալու ՀՀ նախագահը: Դահլիճում էին ՀՀ սահմանադրական դա­տարանի նախագահը, Աժ ղեկավար աշխատողներ, նախագահի խորհրդա­կաններ: Դահլիճն անհան­գիստ սպասումի մեջ էր: Եվ ահա բեմի առաջամաս են ելնում ՀՀ մշակույթի նա­խարարը, սունդուկյանցիները, Ստանիսլավսկու անվան, դրամատիկական թատրոնների ներկայա­ցուցիչները: ՀՀ մշակույթի նախարարը ջերմորեն ողջունելով Սունդուկյանի անվան թատրոնին՝ 80-ամյակի, Մհեր Մկրտչյանի 70-ամյակի առիթներով, այնուհետեւ ասաց. «Իր՝ Մհեր Մկրտչյանի խոստովանությամբ Լենինականի տեքստիլ կոմբինատը եղավ նրա խանձարուրը, Մռավյանի անվան թատրոնը՝ ոսկե օրորոցը, Վահրամ Փափազյանը՝ դպրոցը, Սունդուկյանի անվան թատրոնը՝ ակադեմիան»:
Ելույթ ունեցավ նաեւ Սունդուկյանի անվան թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Վահե Շահվերդյանը. «Այսօր տոն է մեզ համար, տոն Է մեր հանրապետությունում, համայն աշխարհում, որովհետեւ մարտի 27-ը թատրոնի միջազգային օրն է: Այդ տոնն այսօր մեզ համար ավելի արժեքավոր է, քանի որ այսօր մենք սկսում ենք մեր փառապանծ թատրոնի 80-ամյա հոբելյանը եւ այդ հոբելյանը սկսում ենք թատրոնի ամենամեծ դերասանների շարքում տեղ գտած, մեր հրաշալի, տաղանդավոր, մեծ դերասան Մհեր Մրտչյանին նվիրված երեկոյով: Սիրելի արտիստ, այսօր մենք կփորձենք քեզ մեկ անգամ եւս ներկայացնել քո սիրելի հանդիսատե­սին»:
Վարագույրը բացվեց: Պտտվող բեմի վրա կեն­դանի պատկերներ են այն ներկայացումներից, որոնցում խաղացել է Մհեր Մկրտչյանը: ԲԵմում նաեւ Մհերի կերտած կերպարների լուսանկարներն են՝ Հայրապետը, Գվիդոնը, Եզովպոսը, Զամբախովը, Պաղդասարը, Ղազարը... Բեմի միջնամասով աստի­ճաններ են բարձրանամ, որոնք հասնում են մի պատշգամբի: Օլիմպոսի աստվածների դիտակետը հիշեցնող այդ պատշգամբում կանայք են, որոնք հե­տեւում են տեղի ունեցող անցուդարձին: Միգուցե դա հայոց մեծերի նստավայրն էր, որն այդ երեկո միայն կանանցով էր ներկայացված... Աստիճանների միջնամասում երկու դիմակավոր դերասան­ներ են, որոնցից մեկը միշտ տխուր է, թախծոտ, իսկ մյուսը՝ միշտ ուրախ ու ծիծաղկոտ:
1930թ. հուլիսի 4-ին երկինք ուերկիր իրարով չանցան, ջրհեղեղ­ներ ու երկրաշարժ չեղան, պարզա­պես ծնվեց մի մա­նուկ, որին, չգիտես ինչու, Ֆրունզիկ կոչեցին, իսկ մտե­րիմներն ու ծանոթները պարզապես Ֆրունզ էին անվանամ:  
Մհեր (Ֆրունզիկ) ՄկրտչյանԱռաջին անգամ, երբ Ֆրունզիկը հանդիպում Է Մարտիրոս Սարյանին, վերջինս հարցնում Է.
«Որտեղացի՞ ես»: «ես  էլ չգիտեմ, - պատսախանում Է Ֆրունզիկը, - հայրս մշեցի է, մայրս' վա­նեցի, ծնվել եմ Լենինականում, ապ­րում եմ Երեւանում»: «Դե, սաա իսկական հայ ես, էլի,- ասում Է Մար­տիրոս Սարյանը, - բեմի  վրա մի երկու անգամ տեսել եմ, այնտեղ էլ հայ ես: Միայն անունդ փոխիր, դարձրու Մհեր, բայց Մհերի նման ժայռերի մեջ չփակվես, ժողովրդի հետ եղիր, նրա հետ մեծացիր...»: 
Խոսքը տրվեց թատերական գործիչների միության նախագահ Երվանդ Ղազանչյանին. «Նա աշխարհ եկավ՝ աշխարհն ավելի բարի դարձնելու: ...Նա իր մեջ պարունակեց Շերամի «վառվող ջիգյարը». Շիրազի ժայթքող սիրտը, Արփաչայի հավերժությունը... Ինչ վառվռուն դե­րեր ու դերակատարումներ, փայլատակումներ: Այդքան չխաղալով, պյդքան խաղալ»:
Մեծն Հրաչյա Ներսիսյանն արդեն մահացել էր: Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբարը» չէր խաղացվում, անկրկնելի Պաղտասար-Ներսիսյանը չկար:
Եվ հանկարծ մի օր հայտարարվում է, թե «Պաղ­տասար աղբարը» նորից բեմ է ելնում ու Պաղտասարին պիտի մարմնավորի Մհեր Մկրտչյանը:
Լսվում են թերահավատ ձայներ. ոչինչ դուրս չի գա, չի ստացվի... Հաղթահարելով բոլոր դժվարությունները՝ Մհեր Մկրտչյանը խաղաց այդ դերը, հաստատեց իր տրագիկոմիկական ժանրի դերասան լինելը:
Այս առնչությամբ Յուրի Ամիրյանը մի դեպք պատմեց: Արման Կոթիկյանը «Պաղտասար աղբարի» փործերի ժամանակ անընդհատ դերասաններին դիտողություններ է արել այսպես քայլիր, այս կողմ նայիր, այն կողմ գնա, այս արա, այն արա: Մի օր էլ, երբ Կոթիկյանը դարձյալ ուզում է ղեկավարել փորձը, Մհեր Մկրտչյանն ըմբոստանում է. «Բավական Է, ես եմ բեմադրության ղեկավարը»:  
Երկար նայելով Մհերին, Կոթիկյանն այնուհետեւ թեքվելով խաղընկերոջ Մուրադ Կոստանյանի կողմը հարցնում է. «Մուրադ, այս տղան կճանչնա՞ս...»: «Այո, Ֆրունզիկն է»,- պատասխանում է Մուրադ Կոստանյանը: «Ոչ,  սա Ֆրունզիկը չէ, սա Պետրոս Ադամյանն է...»:
Մի հատված մեջբերվեց նաեւ Սոս Սարգսյանի հուշերից: Մհերը միշտ Սոս Սարգսյանի հոգու հետ խաղացել է. «Տես, մենք՝ շիրակցիներս, ինչքան գիտնական, բանաստեղծ, գրող նկարիչ, դերասան ենք տվել դե ասա՝ ձեր Լոռին ի՞նչ է տվել»: «Վերջերս եմ զտել պատասխանը: Հա՜, շատ եք, լավն եք: Մենք՝ լոռեցիներս, այդպես չենք կարող, մենք ծանր, դանդաղկոտ մարդիկ ենք հազար տարին մի անգամ ծնում ենք մի Թումանյան Հովհաննես»:
Վլադիմիր Աբաջյանը պատմեց, որ Մհերը նաեւ բանաստեղծականներ է գրել: Դրանցից մեկը, որի մեջ շատ են եղել քաղաքների ու երկրների անուններ, Մհերը խնդրել Է Աբաջյանին, որպեսզի նա այդ բանաստեղծաթյունը ցույց տա Համո Սահյանին, վերջինիս կարծիքը իմանալու համար: Համո Սահյանը կարդացել է բանաստեղծաթյունը, հետո շուռ գալով դեպի «բանաստեղ­ծը»՝ ասել Է. «Այ տղա լավ էլ աշխարհագրություն  գիտես...»:
Կինոգործիչների միության նախագահ Սերգեյ Իսրայելյանա իր խոսքի մեջ նշեց, որ ինքը բախտ Է ունեցել աշխատել եւ ընկերություն անել Մհեր Մկրտչյանի հետ: «Նա այսօր շատ Է պակա­սում մեր քաղաքին», - ասաց Սերգեյ Իսրայելյանը: Նա մի հուշ-մրցանակ հանձնեց Մհեր Մկրտչյանի եդբորը՝ Ալբերտ Մկրտչյանին, ապագայում ստեղծվելիք Մհեր Մկրտչյանի թանգարանում տեղադրելու պայմանով:
Մհեր ՄկրտչյանԱյդ ընթացքում բեմի առաջամաս են գալիս Մհերի խաղացած կերպարները, նրա խաղըն­կերները կատարում են իրենց բաժին դերը: Ահա կառքի վրա նստած գալիս է Վարդուհի Վարդերեսյան-Անուշը («Պաղտասար աղբար»), Հեղինե Հովհաննիսյանը հայտարարում է. «Ո՜վ տգեղ մարդ,  դու գեղեցիկ ես» («Աղվեսն ու խաղողը»), ժենյա Ավետիսյանը «ողբում է» իր Ղազարի մահը («Դազարը գնում Է պատերազմ»), ցուցադրվում են հատվածներ Մհեր Մկրտչյանի խաղա­ցած կինոնկարներից «Մեր մանկության տանգոն», «Եռանկյունի», «Միմինո»...
Դերասան Ղեւոնդյանը ելավ բեմ, երգեց «Որսկան ախպերը» ու ոչ մի բառ այլեւս չասելով՝ հեռացավ բեմից: Աշոտ Ղազարյանն ու Արմեն Մարությանը համապատասխանաբար հա­մատեղ ներկայացրին Ֆրունզիկ եւ Մհեր Մկրտչյանին: «Գեորգի Ղանելիան ուզում էր շարունակել «Միմինոն», իսկ մենք ճամփա ընկանք»: Այո՜, վաղ հեռացավ մեզանից Մհեր Մկրտչյանը: Կյանքում շատ քիչ լավ օրեր տեսած, մեզ ուրախություն պարգեւող, իր մեջ թախ­ծոտ այդ մարդը, Ալբերտ Մկրտչյանի խոսքերով, կյանքի վերջին տարիներն ապրել է արեւի լույս չտեսնող սենյակում, քնել է «լեժանկայի» վրա: Բայց Հացթուխի կերպարը՝ Մհեր Մկրտչյանի կա­րապի երգը, նրա հոգու, տառապանքների վեր­ջին աղաղակը եղավ...
Բեմ է ելնում Սիրանոն («Սիրանո դը Բերժերակ») եւ, մերժելով բոլոր առաջարկներն ու գայթակղությունները, հեռանում է, գնում է ուր հոգու օրենքներ կան: Գնում է բեմի աստիճաններով դե­պի վեր՝ Օլիմպոսում, հայ մեծերի կողքին իր տե­ղը զբաղեցնելու...

Iravunq-logoՕՄԱՐԻ ԽԵՉՈՑԱՆ
«Իրավունք»
04.04.2002

Печать

Мы в ОДНОКЛАССНИКАХ

Мы в КОНТАКТЕ

Մարդ էլ կա, մարդ էլ.

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՒԱԿ - ՄԱՐԴ ԷԼ ԿԱ, ՄԱՐԴ Է
посмотреть видео

Качество сайта согласно www.cys.ru

качество сайта frunzik.com

Мы на ФЕЙСБУКЕ