Արամայիս ՍահակյանՀարցրեք որևէ մեկին՝ ո՞վ է Մհեր Սկրտչյանը, կպատասխանի «Ֆրունզի՞կը ...Ո՞վ չգիտե Ֆրունզիկ Մկտրչյանին»։ Ստացվում է, որ Մհեր գրում ենք, Ֆրունզիկ կարդում։ «Փշոտ» Մհերին հանդիպելու համար Ոզնին մեկնեց Ծաղկաձոր՝գրողների ստեղծագործական տուն, և ծաղիկների մեջ գրի առավ Մհեր Մկրտչյանի ,փշոտե մտքերը
– Ո՞վ է Պաղտասար աղբարը։
– Ե՛ս եմ, ո՞վ է, – պատասխանեց Մհեր Մկրտչյանը։
– Ինչպե՞ս թե Դուք եք, – զարմացավ Ոզնին,Պաղտասարը ծիծաղելի և դյուրահավատ մարդ է, որին խաբում են և բամբասում։ Մի՞թե Ձեզ էլ են խաբել ու բամբասել։
– Շա՜տ։ Ընդհանրապես, վատ լուրր հաճույքով են լսում, պատմում և հավատում։ Մեր թատրոնի հետ հյուրախաղերի էի արտասահմանում, իսկ Հայաստանում տարածել էին, անգամ «ականատեսներ» էին հայտնվել, թե այդ ընթացքում ավտոմեքենայիս տակ մարդ եմ գցել Հայաստանում։ Բանը հասավ այնտեղ, որ երբ վերադարձա արտասահմանից, նույնիսկ ինձ հետ եղած դերասան ընկերներս հարցնում էին.
«Ճի՞շտ է»։ «Բայց չէ՞ որ երկու ամիս միասին ենք եղել», – զարմանում էի ես։ «Ի՞նչ կա որ, մարդիկ պատմում են...»։ Ստացվում է, որ մեծ մասը լսածին է հավատում, ոչ թե տեսածին։
– Ընդհանրապես, Դուք ձեզ համե՞ստ եք համարում։
– Ատելով ատում եմ փոքրոգիներին։ Ես իմ արժեքը գիտեմ։ ճանաչում եմ ինձ։ Կարևորն այն է, որ մարդն ինքն իրեն ճանաչի, մանավանդ՝ արվեստում։ Սիրում եմ համեստ մարդկանց, բայց չեմ սիրում հաﬔստ կարողության տեր դերասաններին։Կա՛մ լավ, կա՛մ բոլորովին, ահա իմ նշանաբանը։
– Ձեզ ամենուր դեմքով ճանաչում են։ Ինչպե՞ս եք զգում այդ ժամանակ։
– Իմ մասնագիտությունն այնպիսին է, որ ինձ ճանաչում են։ Սովորական է դարձել։
– Ձեզ երբևէ նայո՞ւմ եք հայելու մեջ։
– Շա՛տ։ Բայց ինձ համար ամենագեղեցիկ մարդը նա է, ով գեղեցիկ բովանդակություն ունի։
– Ուզում եք ասել, որ Դուք գեղեցիկ եք։ Պարզ է։ Իսկ... կենդանիներ սիրո՞ւմ եք։
– Երբ նայում եմ կենդանիներին, ամաչում եմ, որ... երկու ոտքով եմ քայլում։ Շատ եմսիրում կենդանիներին։ Իրենց նմանների դեմ գոնե զրպարտագիր չեն ուղարկում։ Միակկենդանին, որ չեմ սիրում, կենգուրուն է։ Ասում են՝երբ վագրը հարձակվում է,կենգուրուն լքում է ձագին, որպեսզի ինքը փրկվի...
– Իսկ կարելի՞ է ատել մի դերասանի, բայց նրա հետ սեր խաղալ բեմում։
– Եթե տաղանդավոր դերասան է, բեմում մոռանում եմ ատելությունս և նույնիսկ սիրահարվում։
– Ինչպե՞ս եք զգում ներկայացումից առաջ և հետո։
– Ներկայացուﬕց առաջ հուզվում եմ, բարկանում, վիրավորվում, առանձնանում, իսկ ներկայացումից հետո մեքենայով երկար շրջում եմ, նույնիսկ ուշացած անցորդներին տուն տանում...
– Եղե՞լ է, որ դահլիճում զգաք որևէ մեկի սառը հայացքը։
– Ամեն անգամ մի հոգի լինում է։ Ինձ միշտ թվում է՝ նա կամ շատ խելոք է, կամ շատ հիմար։ Մեծ մասամբ վերջինն է լինում։
– Իսկ եղե՞լ է՝ բեմում մոռանաք, որ բեմում եք։
– Ամեն ներկայացման մեջ մի քանի ուժեղ տեսարաններ կան, երբ ես լրիվ մոռանում եմ, որ ներկայացում է, որ ես դերասան եմ։
– Ինչպե՞ս եք քնում գիշերները։
– Վա՛տ։ Ընդհանրապես քիչ եմ քնում, այն էլ՝ ինքնաթիռներում և... գրիմի ժամանակ։
– Ե՞րբ իմացաք, որ Ֆրունզե անունը... ազգանուն է։
– Հրաչյա Ներսիսյանն ասաց։ Առաջին անգամ տեսա թատրոնի բակում։ «Ի՞նչ է անունդ», – հարցրեց։ Պատասխանեցի՝ Ֆրունզե։ Ասաց. «Դա՛, բիվայետ»։ Հետոկրկին դիմեց ինձ. «Աֆիշը կարդա, տես՝ հոս ի՞նչ պիտի խաղան այսօր»։ Նայեցի, նայեցի, մի կերպ կարդացի, հուզված պատասխանեցի՝ «Օթելլոն» է։ «Ե՞ս կխաղամ, թե՞ անոնք», – ասաց։ Ասի՝ դո՛ւ կխաղաս, Վարպետ։ Ասաց. «Դա՛, բիվայետ»։ Գնաց տասը քայլ, շուռ եկավ «Լսիր, դո՛ւ, Կատովսկի»։Ես այդտեղից զգացի, որ իմ անունը ազգանուն է։
– Վարդան Աճեմյանի կարծիքն ինչպիսի՞ն էր Ձեր մասին։
– Նա՛ ինձ Երևան հրավիրեց։ Աճեմյանն ասում էր՝ երբ Ֆրունզիկին դերը տալիս ես, առաջին հերթին կատվի նման նայում է, որ բերանը չվառի։ Հետո սկսում է երկար տնտղել։ Միանգաﬕց չի ուտում։ Սկսում է կռիվները հեղինակի հետ, հետո կռվում է դերի հետ, դերից հետո կռվում ինքն իր հետ։ Կռվում է այնքան, որ հեղինակին էլ սիրի, մյուսին էլ սիրի, իրեն էլ սիրեն...
– Այնուհանդերձ՝ Ձեր առաջին ուսուցիչն ո՞վ է։
– Մայրս՝ Սանամը։ Անցյալ օրը բացեցի մորսվ աշխատանքայինգրքույկը։ «Սանամ» էր գրում ստորագրության փոխարեն, «մ» տառն էլ ծռվա՜ծ-հոգնա՜ծ։ Գրելիս հոգնել էր մինչև  մ-ին հասնելը։ էնտեղ գրված է կրթություն՝ տարրակա՞ն, միջնակա՞րգ, թե՞ բարձրագույն։ Գծված էր «տարրականի» տակ։ Մի բան, որը պակաս է բոլոր բարձրագույն և միջնակարգ ավարտածներիս մոտ։ Մայրսուներ տարրական կուլտուրա, որ չունենք մենք այսօր։
– Երևում է՝ շատ եք նեղացած մարդկանցից։
– Ո՛չ։ Ես փնտրում եմ մարդու մեջ բարին,լավը։ Երբ մտնում եմ թատրոն, մեկը իմ բարևին կոպիտ է պատասխանում, անﬕջապես մտածում եմ. կա-չկա տաքսին է շատփող վերցրել, կամ տանը վեճ է եղել։ Ես չեմնեղանում մարդուց, ես ուզում եմ թափանցելնրա սրտի արահետները...
– Եթե ոսկե ձուկ բռնեք, և նա կատարի Ձերցանկությունները, ի՞նչ կխնդրեք։
– Որ վերացնի բամբասանքը, անտարբերությունը, նախանձը։
– Մի՞թե իսկապես այդքան դժգոհ եք...
– Ուրիշ քաղաքներում արվեստասերներըմոտենում, խելացի հարցեր են տալիս, ինքնագիր են խնդրում, իսկ մեզ մոտ գոռումեն. «Ֆրո՜ւնզ» կամ «Ֆրունզիկ ջան, գնանքխﬔնք», և կամ «Արտասահմանից ի՞նչ եսբերել...»։
– Ուրիշ ի՞նչ խնդիր է Ձեզ հուզում։
– Ամեն մարդ իր տեղում լինի։
– Մենք էլ ցանկանում ենք, որ Դուք էլ Ձե՛ր տեղում լինեք՝ մայր թատրոնում...


Արամայիս Սահակյան
ԳՈՐԾԱՐԱՐ 7-9 (183-185)
2014 թ. հուլիս-սեպտեմբեր

Печать

Генрик Алавердян- Ասում են՝ Մհեր Մկրտչյանի և ձեր միջև արտաքին ինչ-որ նմանություն կա, հետաքրքիր է. դուք է՞լ այդ կարծիքին եք։
- Դրա մեջ ինչ-որ ճշմարտություն կա։ Մի ժամանակ, երբ նիհար էի, ժողովուրդն ինձ շփոթում էր Ֆրունզիկի հետ։ Հիշում եմ, մեր տան դիմացի շենքում պեպենոտ դեմքով մի տղա էր ապրում։ Երբ ամեն առավոտ դուրս էի գալիս տնից, տեսնելով ինձ՝ նա անմիջապես սուլում էր «Նվագախմբի տղաների» հանրածանոթ երաժշտությունը։ Կարծում էր՝ Ֆրունզիկն եմ։ Եվ այդպես ամեն օր։ Ես անձայն շարունակում էի ճանապարհս։
Фрунзик Мкртчян в кругу друзей и коллегՄի անգամ էլ տեսնելով, որ չնկատելու եմ տալիս, նա ճարահատյալ վազեց դեպի ինձ, կանգնեց դիմացս և սկսեց բարձրաձայն սուլել նույն երաժշտությունը։ Հետո հանկարծ անավարտ թողեց սուլոցը և զարմացավ. « վայ, Ֆրունզիկը չէ՞ »: Այս անգամ էլ ես անցա հարձակման՝ սուլելով բոլորին հայտնի իմ կատարումը.
«Լարի թըմ-բըլա՜-լա-լա-հա՜-հա–հա» ։
«Հա՜, հիշեցի...»,- մտաբերեց տղան։

ՀՀ ժողովրդական արտիստ  Հենրիկ Ալավերդյանը 

Печать

Ашот Адамян и Фрунзик Мкртчян— Он все воспринимал по-детски сиюминутно, очень глубоко это переваривал и потом выдавал… Когда мы снимались с ним в фильме “Кусочек неба”, он говорил: “Нажми мне, пожалуйста, на ногу, если почувствуешь, что есть педаль и нужно меня остановить”.
Но я себе никогда этого не позволял!
Я очень обрадовался, когда узнал об идее памятника героям “Мимино”. Это очень хорошо! Смотрите, как интересно получается: грузины, армяне в Москве… Это же о нас: обо мне как о русском, о вас как об армянине или как о грузине. Это нельзя потерять. Это будет доказательством того, что есть еще человеческое между нами.
А человек, который не знает ничего об этом памятнике и картину не видел, может быть, захочет узнать, что это Фрунзик, это Буба Кикабидзе, а это Леонов в фильме “Мимино”.

Ашот Адамян, народный артист Армении


Ашот Адамян и Фрунзик Мкртчян в фильме "ПОЩЕЧИНА"

Free Joomla Lightbox Gallery

Печать

                                             Մեխանիկի օգնականը
Грачия Нерсиян (автор графики Нерсес Киракосян)Տակավին պատանի եմ: Աշխատում եմ Լենինականի տեքստիլ կոմբինատի ակումբում՝ մեխանիկի օգնական:
Այդ օրերին Լենինական եկավ ամենքից սիրված, հռչակավոր դերասան Հրաչյա Ներսիսյանը:
Թե ինչու և ինչպես, չեմ կարող ասել, ակումբ ներս մտնելիս՝ արժանացա վարպետի ուշադրությանը: Դիմելով ինձ՝ հարցրեց.
- Տղաս, անուն ունե՞ս:
- Իհարկե ունեմ,- համարձակ պատասխանեցի ես:
- Ի՞նչ է:
- Ֆրունզ,- ասացի:
- Բիվայետ,- քթի տակ ծիծաղելով ասաց վարպետը: (Բիվայետը վարպետի սիրած արտահայտությունն էր) :Նա ինչ-որ հանձնարարություն էր անում ակումբի բեմը կարգավորելու համար: Ես, որ օգնում էի բանվորներին, , լուռ հետևում էի նրա շարժումներին:
Ինձ այդ օր հանձնարարել էին մի փոքր դեր: Իմ ուրախությանը չափ ու սահման չկար: Խաղընկեր լինել բեմի մեծ վարպետի հետ, հեքիաթ բան չէ...
Նկատելով, որ ես իրարանցման մեջ եմ, շատ անհանգիստ եմ, դարձավ ինձ.
« Այ տղա Կատովսկի՛, ինձի նայե...»
«Ֆրունզե-Կատովսկի»: Անունս էր մոռացե՞լ, թե՞ կատակեց չհասկացա:

Իսկ իմ առաջին հանդիպումը Հրաչյա Ներսիսյանի հետ...
Ես իմ անունի ձեռը կրակն եմ ընկել` Ֆրունզիկ, հա Ֆրունզիկ: Եկել եմ Սունդուկյանի թատրոն: «Պեպո» ֆիլմը իհարկե տեսել էի... Հիմա եկել եմ թատրոն... Առաջին անգամ էի Երևանում... Տրամվայից էի վախենում... Ինձ համար ամեն ինչ անսովոր էր` մեծ քաղաք, անծանոթ միջավայր ու Մայր թատրոն: Թատրոնի ետևի մուտքից ներս մտա: Միջանցքում եմ, ու մեկ էլ այս շոգ կրակին մեկն ասաց. «հ ծՏՉօՎ չՏՊՏՎ»: Ինչպես թե` «Շնորհավոր նոր տարի», ի՞նչ կապ ունի... Նայեմ տեսնեմ Հրաչյա Ներսիսյանն է: «Դղա... շշշը...– մի քիչ գինովցած էր,– դու անուն ունի՞ս»: Պատասխանեցի. «Ունիմ, ընկեր Ներսիսյան»: Հարցրեց. «Ի՞նչ է անունդ»: Ասացի. «Ֆրունզիկ»: Հետո զգացի, որ «իկ»ը շատ է փոքրացնում ինձ` Ֆրունզի՛կ, ու ուղղումով կրկնեցի. «Ֆրունզե՛»: Ասաց. «ըօՉՈպՑ»: Թե ինչ է, որ պատահում է, չհասկացա: Իսկ նա շարունակեց. «Նայե` այսօր ի՞նչ ներկայացում է»: «Օթելլո է»: «Վո՞վ կխաղա»: Փափազյանը, ինքը, Ջանիբեկյանը Օթելլոյի դերում փոխնակներ էին: Ազդագրի վրա կարդացի. «Ներսիսյա... Հա, դուք կխաղաք...»: «Бывает»,– շրջվեց ու գնաց, քթի տակ իր սիրած երգը երգելով`
Հրաչյա Ներսիսյան, Մհեր Մկրտչյան, ? ,Բաբկեն Ներսիսյան
Sul mare luccica, l’astro d’argento,
Placida ռ l’onda, prospero il vento,
Venite all’ agile barchetta mia
Santa Lucia, santa Lucia!...
Քիչ առաջ անցավ, հետո շրջվեց` ինձ նայեց, չրխկացրեց մատներով ու.... «Լսի՛ր, դո՛ւ, Կոտովսկի՛...»:
Այս պատմածս դեպքից հետո շատ ու շատ առիթներ եմ ունեցել շփվելու Հրաչյա Ներսիսյանի հետ: Մենք աշխատում էինք մի թատրոնում, ինքն էլ անչափ սիրում էր երիտասարդներին ու միշտ գալիս էր մեր մոտ... Մինչև օրս հիշում եմ այն հանդիպումներից ամեն մեկը, լուսավորված Հրաչյա դերասանի և մարդու մեծագույն տաղանդով... Իսկ որ բեմ էր բարձրանում, կարծես ամբողջ աշխարհը ենթարկվում էր նրան... Ինչպես ասացի, Սունդուկյանի թատրոնը մասնակցեց Մոսկվայում անցկացված Հայ արվեստի տասնօրյակին, հաջողությունը մեծ էր: Մայր թատրոնը անմիջապես պաշտոնական հրավերներ ստացավ մի շարք հյուրախաղերի, ընդ որում` նախ Բաքվում: Պատրաստությունը սկսվեց գեղարվեստական խորհրդի նիստով: Ամեն մեկը մի բան էր առաջարկում, պնդում էր, որ իր պիեսը տանեն: Վերջը որոշեցին` հյուրախաղերի բացումը պետք է լինի «Պաղտասար աղբար»ը, Հրաչյա Ներսիսյանը գլխավոր դերում:

Նունե Մկրտչյան-Տերտերյանի
ՄՀԵՐ ՄԿՐՏՉՅԱՆԻ "Հավերժական մենախոսությունը" գրքից

 

 

Печать

Анри Вернёй«Анри Верней – это часть легенды французского кино»...

Президент Франции Жак Ширак

Анри Верней (фр. Henri Verneuil, настоящее имя - Ашот Малакян; 15 октября 1920 - 11 января 2002) - французский кинорежиссёр и сценарист армянского происхождения. Снимал криминальные и приключенческие фильмы. Работал со звёздами французского кино.
Награды: Орден Почётного легиона, Оскар, Золотая пальмовая ветвь, Сезар вместе с Шарлем Азнавуром принимал участие в работе над созданием знаменитого клипа с участием 90 французских певцов и актеров, исполняющих песню «Тебе, Армения», посвященную спитакскому землетрясению 1988 года.
Текст песни был написан Шарлем Азнавуром, автор музыки - его зять композитор Жорж Гарваренц, режиссером клипа был сам Анри Верней.
Парижское утро. Девяносто первый год. Мой замечательный друг Микаел Кочарян (он вошел во французскую энциклопедию как крупный французский ученый-кораблестроитель) вытянул из охапки газет одну и небрежно сказал: «Ищи в заголовках Армению». Я стал лихорадочно просматривать названия материалов.
- Да будут еще нас в заголовки выносить!
- Ты поищи, как следует, - лукаво улыбнулся он.
И тут в глаза бросилось слово, вроде родное, но как бы ставшее чужим в окружении французских. Майрик! По моему лицу Микаел понял, что поиск привел в родную гавань.
- Анри Верней снимает фильм «Майрик» по собственной книге!
А теперь переведу название фильма и - не удивляйтесь! Имя знаменитого французского режиссера: «Майрик» в переводе с армянского «мать», точнее и эмоциональнее - «мама», а Анри Верней - псевдоним Ашота Малакяна. На следующий день мы поехали в Эпине, что неподалеку от французской столицы. Микаел неплохо знал режиссера, благо тот жил по соседству с его дочерью Ани, были у него и другие знакомые в съемочной группе, так что поездка туда обещала многое и, главное, встречу со звездами, занятыми в картине об армянской судьбе на чужбине. Семья кинорежиссера спаслась от Геноцида во Франции, и эта дорога страданий стала сюжетным посохом двухсерийного фильма, потрясшего цивилизованный мир. Там, в ста километрах от Парижа, на пространстве искусства встретились мать и сын, два существа, пережившие ужасы жизни, однако сохранившие нежность и благородство. Обстановка на съемках до того напоминала родную сторону, что французская речь актеров казалась закадровой. Будто Армению дублировали на звонкий французский язык. Беседовал я с Анри Вернеем, конечно же, на родном. Он сам его выбрал, предварительно извинившись за… несовершенство. В разговоре глаза мастера становились беспомощными, когда не могли подыскать словесный эквивалент нюансам собственных переживаний и раздумий. Выскажу, верно, спорную мысль, но кажется мне, что можно думать на одном языке, а страдать на другом.
- Из Турции мы попали в Грецию и, прожив там два года, переехали в Марсель. Я был лишен общения со сверстниками, рядом не было армян. Ну а для французов я был пустым местом. Никем. Помню себя играющим в мяч один на один со стеной во дворе. Ощущение невероятной тяжести от непосильной ноши под названием «одиночество» не покидало меня.
Паузы между съемками заполнены исповедью. Но всякий раз Анри Верней возвращается к той точке, на которой прервалась беседа. Разговор о нравственных поисках человека. Стало быть, о самой картине. Вот сняли кадр, он присел на стул, и размышления его воспринимаешь как иллюстрацию к изобразительному ряду.
- Каковы взаимоотношения Ашота Малакяна с Анри Вернейем?
- Э-э, дружище, Ашот с Анри сблизились не сразу. Позже Верней вытеснил Малакяна и теперь независим. Независим - да, но можно ли забыть ту культуру, которую впитал с молоком матери? Отказаться от корней значит отказаться от самого себя. С пяти лет я держал свечи в армянских церквах. А церковь не только вера, она и культура. Пел литургию, великого нашего Комитаса. И если я - сын церкви, то, следовательно, и сын армянской культуры. Между прочим, пасхальную сцену для этой ленты группа снимала в Эчмиадзине.
Анри Вернёй и Жан-Поль Бельмондо- Все-таки, мастер, творческая судьба к вам милостива, сотрудничали с Бельмондо, Фернанделем, Аленом Делоном, Омаром Шарифом, Клаудией Кардинале… Да и вообще, по совести, чем вы обязаны Франции и чем она вам обязана?
- Это разные вещи - Армения и Франция. Сложно объяснить, постараюсь. Париж, естественно, культурный центр, может, даже культурный «пуп Земли». Поэтому я обязан Франции второй культурой, которую обожаю. Однако, без умаления моей национальной культуры. Вообразите: прекрасно живу в обеих культурах! Они взаимодействуют без особых трений и тем самым взаимно дополняют.
Верней снял сорок картин. Первый короткометражный фильм «Лестница к солнцу», снятый после войны, оказался удачным. В нем снимался Фернандель, которому Верней многим обязан. За успехом последовали новые. До сих пор у французов на слуху популярные ленты выдающегося режиссера - «Змей», «Сто тысяч долларов за солнце», «Труп моего врага», «Незначительные люди», «Обезьяна зимой», «Страх над городом». Почерку режиссера присущи тончайший психологический рисунок и драматизм. Отсюда - особая философия фильмов.
Как появилась идея картины «Майрик»?
Несколько раз по случаю Верней выступал по телевидению и в узком кругу с рассказами о матери, личными воспоминаниями. Они вызывали восторг у слушателей. И однажды Анри Труайя, с которым кинорежиссер был накоротке, посоветовал ему изложить это на бумаге: «Такая книга обратит на себя больше внимания, нежели бомбы террористов». Рассказы о матери сложились в сборник «Майрик». Написан он в 1985 году, переведен на десять языков и вышел общим тиражом 200 тысяч экземпляров. Армянский перевод книги издан в 1988-м в США, мне ее подарили в Нью-Йорке.
На обложке книги, ставшей бестселлером, портрет матери с маленьким Ашотом, еще не Анри, на коленях. Эта фотография с нансеновского паспорта, который вручался армянским беженцам начала прошлого столетия. С краю приписана дата: «1924, Афины». Очень грустный снимок.
- Фильм о моей семье, нашем народе. Это - долг перед матерью. - Мастер снова оседлал стул, но начал не с точки, а с нового абзаца. - Он обращен к молодому поколению соотечественников, познающих себя в громадном, плохо защищенном мире. Но я надеюсь, что картина будет близка всем, кто любит, кому снятся мама и детство и чьи души распахнуты для сострадания к ближнему. Вообще к живому существу. На роль мамы я пригласил Клаудию, потому что она сохранила сладость матери и женщины. А героя-мальчика мы выбирали из почти 600 детей. Ни на что прежнее в моей работе эта картина не похожа! Армянскую музыку к фильму аранжировал композитор Жан-Клод Пти, автор музыки фильма «Сирано де Бержерак». Роль отца исполняет Омар Шариф, к слову, второй раз за свою артистическую карьеру сыгравший армянина: в первый раз он исполнил в итальянской ленте роль древнеармянского царя. Это фильм моейжизни, и его следует уложить в два часа сорок минут. Монтаж для меня - что ампутация живого органа. Как рассказать о судьбе мамы длиною в 80 лет за неполные три часа? Каждый кадр - моя частица, пядь стены, на которой отпечаталась трепещущая тень родной матери.
Верней подходит к оператору, о чем-то переговаривается с ним, потом обращается к актеру и жестами объясняет очередной эпизод. Пауза просто великолепна, она дает возможность короткого диалога с Клаудией Кардинале.
- Как вы постигали образ армянской матери? - спросил я ее.
- Мать есть мать. В роли я пережила большую и тяжкую судьбу армянской майрик - от двадцатилетнего возраста до почтенных седин восьмидесятилетней старушки. Целая жизнь
измученной невзгодами женщины. Помогло и то, что много была наслышана об Армении, ее народе. Надеюсь, когда-нибудь с этим фильмом приду к Арарату.
Вернемся к беседе, благо Верней уже занял режиссерское место. Он продолжает мысль, на которой остановился.
- Я погружен во французскую жизнь, однако всегда ощущаю себя частью моей первой родины. Свой я человек и в местной армянской общине. Иные мои соотечественники удручают, - вздыхает режиссер. - Мало читают, мало духовности. Как же так? На все четыре стороны - Париж! Остановиться в развитии, как сто лет назад? Ну! Они же права не имеют! Открою вам тайну, впрочем, свою тайну: ненавижу тех, кто без устали повторяет: «Мы - маленький народ…» От подобного рефрена даже большой народ станет малым. Скулеж столь же скверен, как и самодовольство, сам оудовлетворенность. Расти надо ввысь, безостановочно и постоянно! Иначе - конец, иначе - смерть.
Я стал невольным свидетелем сцены между Анри Вернейем и Ашотом Малакяном: первый строго отчитывал второго. Этот гнев проистекал от великой любви к соплеменникам. Один раз, когда я обратился к рядом стоящему другу «Микаел-джан», режиссер как-то встрепенулся:
- Джан! Какое прекрасное слово! Так только на Востоке люди обращаются друг к другу! Разве я могу сказать Бергману «джан»? Нет, увы. Или «Миттеран-джан», «Тэйлор-джан», «Бельмондо-джан», «Клаудиа-джан»? А вот Азнавуру могу - Шарль-джан…
Честно скажу, я старался вести разговор с маститым художником о вещах сугубо творческих. Грело ласковое французское солнышко, небо блистало удивительной голубизной. Вдруг Анри Верней слишком резко для своей комплекции и возраста вскочил со стула и захлопал в ладоши, что означало перерыв на обед. Совсем кстати я достал из портфеля бутылку карабахского коньяка «Гандзасар» и протянул ему. Он снова нацепил очки и прочитал этикетку:
- О, карабахский? Действительно?
Я кивнул.
- А хороший?
- Немного жесткий.
- Это потому, что карабахский. Характер - в напитках.
Сказал и рассмеялся.
Прощаясь, великий мастер громко произнес:
- Джан!
Он умер, когда пережил весь трагизм дороги к самому себе. Невеселая догадка: самопознание приводит к быстрой самоисчерпанности. После ленты «Майрик» Верней не создал ничего значительного, хотя и прожил еще десять лет. Целых десять лет после собственного эпилога к собственной жизни...

Иосиф ВЕРДИЯН

Печать

Мы в ОДНОКЛАССНИКАХ

Мы на ФЕЙСБУКЕ